رادرفورد

تولد رادرفورد

"ارنست رادرفورد" در تاریخ سی‌ام ماه اوت سال 1871در حومه برایت واتر شهر نلسون ، واقع در ساحل شمالی جزیره جنوبی زلاندنو به دنیا آمد. او چهارمین فرزند از دوازده فرزند "جیمز" و "مارتا رادرفورد" ، نیوزیلندی‌های نسل اول بود که از کودکی از اسکاتلند به زلاندنو آورده شده بودند. خانواده رادرفورد در یک خانواده پُر جمعیت دوازده بچه‌ای بود که اعضای آن ، همه در انجام کارهای روزمره خانواده مشارکت می‌کردند. اهل خانه ، همه افرادی جدی کلیسا رو ، خوشحال و بافرهنگ بودند.

علاقمندی رادرفورد به علوم

علاقه‌مندی "رادرفورد" به علوم در مرحله بزودی بروز کرد. او ده ساله بود که کتاب پرطرفداری به نام خواندنی‌های اولیه در فیزیک تالیف معلمی به نام "بالفور استوارت" بدست آورد. کتاب استوارت ، مشابه کتابهای خود آموز فیزیک امروزی بود که در آنها ، نحوه به نمایش درآوردن اصول پایه فیزیک یا استفاده از اشیای ساده موجود در خانه مانند سکه ، شمع ، سنگ وزنه و وسایل آشپزخانه به خواننده یاد داده می‌شود. رادرفورد جوان ، سخت شیفته آن کتاب شده بود.

تحصیل علم

"رادرفورد" ، نخستین بورس از بورسهای تحصیلی متعدد زندگی خود را در سال 1887 که 16 ساله بود، بدست آورد. بورس تحصیلی دوم ، وی را قادر به ثبت‌نام در کالج کنتر بوری شهر کریست‌چرچ کرد که مؤسسه ای بود که در سال پیش از تولد خود او بوجود آمده بود. وی رشته‌های تحصیلی اصلی خود را ، فیزیک و ریاضیات انتخاب کرد که از بخت مساعد ، در هر دوی آنها معلمان خوبی هم داشت.

رادرفورد ، در پایان دوره آموزشی سه ساله خود ، درجه کارشناسی ریاضی و فیزیک – ریاضی و (بطور کلی) علوم فیزیکی به پایان رسانید. رادرفورد در پی انتشار دو مقاله مهم درباره فعالیت تشعشعی مواد در سال 1895 ، بر خلاف دوم شدن در گزینش جایزه مهمی به شکل یک بورس تحصیلی دریافت کرد.

مقررات اعطای جایزه ، حق انتخاب مؤسسه آموزشی را به خود برنده جایزه می‌داد که رادرفورد ، آزمایشگاه کاوندیش دانشگاه کمبریج به مدیریت "جی .جی تامسون" (صاحب نظر پیشتاز جهان در زمینه الکترو مغناطیس) را برگزید.

کشفهای تاثیرگذار در زندگی علمی رادرفورد

در آن سال ،‌ "ویلهلم کنراد رونتگن" فیزیکدان آلمانی ، موفق به کشف اشعه ایکس شد. کشف مهم دیگری که منجر به شروع کار اصلی رادرفورد شد، کشف "هانری بکرل" فرانسوی در سال 1898 بود.

شناسایی تابشهای رادیواکتیوی

رادرفورد در سال 1895 ، به آزمایشگاه کاوندیش دانشگاه کمبریج آمد تا در آنجا ، تحت مدیریت "جی.جی تامسون" مشغول بکار شود. "تامسون" که استاد فیزیک تجربی بود، رادرفورد را فعالانه در آزمایشگاه بکار گرفت. رادرفورد در اوایل کار تحقیقاتی خود با انجام آزمایشی که فکر آن از خود وی بود دو تابش رادیواکتیوی ناهمانند شناسایی کرد. او پی برد که بخشی از تابش ، با برگه ای به ضخامت یک‌پانصدم سانتی‌متر قابل ایستادن بود، اما برای متوقف کردن بخش دیگر ، برگه‌های ضخیم‌تری لازم بود. او اولین اشعه ای را که تابشی با بار الکتریکی مثبت و یونیزه کننده ای قوی بود و به سهولت در مواد جذب می‌شد اشعه آلفا نام داد. اشعه دوم را که تابشی با بار الکتریکی منفی بود و تشعشع کمتری ایجاد می‌کرد، اما قابلیت نفوذ آن در مواد زیاد بود اشعه بتا نامید.

تابش نوع سومی که شبیه پرتوهای ایکس بود، در سال 1900 بوسیله "پل اوریچ ویلارد" ، فیزیکدان فرانسوی کشف شد. این پرتو ، نافذترین تابش را داشت. طول موج آن بسیار کوتاه و فرکانس آن فوق‌العاده زیاد بود. تابش جدید ، پرتو گاما نام گرفت.

رادرفورد و همکارانش کشف کردند که فعالیت تشعشعی طبیعی مشهود در اورانیوم: فرآیند خروج ذره آلفا از هسته اتم اورانیوم بصورت یک هسته اتم هلیم و بر جای ماندن اتمی سبکتر از اتم اورانیوم در اورانیوم به ازاء هر خروج ذره آلفا از آن است. از کشف آنها نتیجه گیری شد که رادیوم ، تنها عنصر از گروه عناصر حاصل از فعالیت تشعشعی اورانیوم است.

شهرت در جهان علم

رادرفورد در سال 1903 ، به عضویت انجمن سلطنتی لندن در آمد و در سال 1904 ، نخستین کتاب خود به نام فعالیت تشعشعی را که امروزه از کتب کلاسیک نوشته شده در آن زمینه شناخته می‌شود، منتشر کرد. شهرت رو به افزون رادرفورد در جوامع علمی ، سبب شد که از طرف دانشگاه ها تصدی کرسی‌های زیادی به وی پیشنهاد شود. او در سال 1907 به انگلستان بازگشت تا تصدی مقام مذکور را در دانشگاه منچستر به عهده بگیرد.

رادرفورد در دانشگاه منچستر ، رهبر گروهی شد که به سرعت دست به کار تدوین نظریه های تازه درباره ساختار اتم شدند. آن دوره پُرثمرترین دوره زندگی دانشگاهی او بود. رادرفورد به پاس کوششهای علمی خود در دانشگاه منچستر ، نشانها و جوایز زیادی دریافت کرد که دریافت جایزه نوبل سال 1907 در شیمی ، نقطه اوج آن بود. این نشان افتخار را البته برای کارهایی که در کانادا در زمینه فعالیت تشعشعی عناصر کرده بود، به او دادند.

بزرگترین دستاورد رادرفورد در دانشگاه منچستر

بزرگترین دستاورد رادرفورد در دانشگاه منچستر ، کشف ساختار هسته اتم بود. پیش از رادرفورد ، اتم به گفته خود او ، یک موجود نازنین سخت و قرمز و یا به حسب سلیقه خاکستری بود. اما اینک یک منظومه شمسی بسیار ریز ، متشکل از ذرات بی‌شمار بود که مظنون به نهفته داشتن اسرار ناگشوده متعدد دیگر در سینه هم بود.

مرگ رادرفورد

رادرفورد در سال 1937 ، در اثر یک فتق محتقن(گونه‌ای تورم ناشی از انسداد اعضای درونی) در گذشت. او در آن هنگام ، 66 ساله و هنوز سرزنده و قوی بود.

رادرفورد ، پدر انرژی هسته‌ای

سهم رادرفورد در شکل گیری درک کنونی ما از ماهیت ماده از هر کس دیگری بیشتر است. او آشکارا ، از بزرگترین فیزیکدانان است و تا آن زمان ، آزمایشگری به بزرگی او نیامده بود. دهها انجمن علمی و دانشگاه به او عضویت و درجات دانشگاهی افتخاری دادند. او را پدر انرژی هسته‌ای نامیده‌اند.

نیلز بوهر

تولد بوهر

"نیلز هنریک دیوید بوهر" در سال 1885 و در کپنهاک و دانمارک به دنیا آمد. پدر او ، "کریستیان بوهر" استاد فیزیولوژی دانشگاه کپنهاک و مادرش "الن آلدر بوهر" دختر یک خانواده یهودی دانمارکی سرشناس در مراکز بانکی و پارلمانی بود. خانواده بوهر کلیسارو نبودند. ولی زن خانواده بر خلاف یهودی بودنش توافق کرده بود که بچه‌ها مسیحی بار آورده شوند.

ورود به دانشگاه

بوهر در سال 1903 در رشته فیزیک دانشگاه کپنهاک نام‌نویسی کرد.

فعالیتهای علمی بوهر در دانشگاه

در دانشگاه ، نیلز با انجام آزمایشهایی درباره نیروی کشش سطحی آب و اندازه گیری آن نیرو خود را ممتاز کرد و توانست به پاس انجام آن کار ، مدال طلای آکادمی علوم و ادبیات دانمارک را به دست آورد. وی در سال 1911 با نوشتن تزی درباره نظریه الکتروی فلزات ( که تاکید آن بر نارسایی‌های فیزیک کلاسیک در توضیح رفتار ماده در سطح اتمی بود )، درجه دکترای خود را دریافت کرد.

آشنایی با رادرفورد

نوشتن آن تز ، آغاز تمرکز اندیشه وی بر روی موضوع تحقیق بقیه دوره زندگی خود بود. بوهر در انگلستان ، پس از همکاری مختصری با "ج.ج تامسون" در کمبریج ، رهسپار آزمایشگاه "رادرفورد" در منچستر شد. داشتن رابطه با رادرفورد ، سرمشق حیات علمی بعدی او شد. آن دو از همان نخستین ملاقات با یکدیگر دوست شدند و تا پایان عمر ، دوستانی نزدیک باقی ماندند.

در واقع رادرفورد بود که بوهر را به بالاترین تراز پژوهش در زمینه فیزیک آورد.

استفاده از الگوی هسته‌ای اتم

بوهر که در درک اهمیت نظری شگرف و ارزش انکشافی الگوی هسته‌ای اتم که در سال 1910 توسط رادرفورد وضع شده بود، ذهنی تند و تیز داشت، از آن استفاده کرد تا نکات زیر را روشن سازد:

1. خواص شیمیایی یک اتم از جمله جای آْن در جدول تناوبی ، بستگی به آرایش الکترونهای آن دارد.
   
   
2. خواص رادیو اکتیو (پرتوزا) با هسته مرتبط است.
   
   
3. ایزوتوپها متناظرند با اتم‌هایی که دارای الکترونهای یکسان اما هسته‌های جرمی متفاوتند.
   
   
4. فروپاشی پرتوزا ، بار هسته و در نتیجه تعداد الکترونها و هویت شیمیایی اتم را تغییر می‌دهد.

کشف رابطه میان عدد اتمی و تعداد الکترونها

بوهر سپس به نحوه تعیین ماهیت دقیق رابطه میان عدد اتمی یک عنصر که فشرده و خلاصه ای از رفتار شیمیایی آن به شمار می‌رود و تعداد الکترونهای موجود در اتم پی برد.

بازگشت به دانمارک

بوهر در سال 1912 به دانمارک بازگشت و به سمت دانشیاری فیزیک دانشگاه کپنهاک منصوب شد.

ازدواج

او پس از شکل گیری حرفه آینده اش در کپنهاک با "مارگارت نورلند" ازدواج کرد. ازدواج آن دو ، پیوندی محکم و پر از خوشبختی از آب درآمد و برای بوهر ، منبع مادام‌العمر وفاق و قوت شد. زن و شوهر ، شش فرزند پسر پیدا کردند که چهار تن از آنها به سن بلوغ و بالاتر از آن رسیدند.

مدل اتمی بوهر

بوهر در پی استقرار در کپنهاک به اندیشه درباره جنبه های نظری مدل اتم هسته‌دار رادرفورد ادامه داد. این مدل ، مانند منظومه شمسی بسیار کوچک با هسته ‌ای در میان به مثابه خورشید و الکترونهایی در حال گردش به گرد آن به مثابه سیارات بود. فیزیکدانان ، آن را در کل پذیرفته بودند. اما در آن اشکال بزرگی هم که امروزه آن را یک ناهنجاری می‌خوانند، می‌دیدند.

به موجب نظریه الکترومغناطیس ، ذره باردار و چرخانی مانند الکترون ، باید در هر دوره گردش مقداری انرژی به صورت تابش پخش و در نتیجه بخشی از انرژی خود را از دست بدهد. طبق تئوری ، در چنین حالتی دایره مسیر باید مارپیچ وار تنگ و تنگتر شده ، الکترون سرانجام به درون هسته سقوط می‌کند. اما این وضع پیش نمی‌آید و الکترونها به داخل هسته فرو نمی ریزند و اتم به مدت نامحدود پایدار باقی می‌ماند. ناهنجاری بدین سان ، در مغایرت رفتار الکترون با پیش‌بینی نظریه الکترومغناطیس بود.

بوهر برای یافتن توضیح مسئله ، شیوه تازه ای بکار برد و گفت: تئوری بی‌تئوری. الکترون تا زمانی که به چرخش ادامه می‌دهد، هیچ تابشی از خود به بیرون نمی‌فرستد. او این را در حالی می گفت که نظریه و شواهد آزمایشگاهی ، هر دو نشان می دادند که وقتی هیدروژن حرارت ببیند، از خود نور تابش می‌کند و عقیده این بود که آن نور ، از الکترون اتم هم تابش می‌شود. بوهر در سال 1913 ، با آن روش به تجسم ساختاری برای اتم دست یافت.

چگونگی رفتار الکترون از دیدگاه بوهر

بوهر در توضیح چگونگی رفتار الکترون ، از وجود رابطه جدیدی بین ماده و نور سخن به میان آورد و گفت که الکترون در رفتن از مداری به مدار دیگر انرژی ، بصورت بسته یا پیمانه‌هایی از انرژی تشعشعی جذب یا تابش می‌کند ( چیزی که امروزه فوتون یا کوانتوم نور نامیده می‌شود ). هر چه طول موج نور تابیده کمتر باشد، انرژی فوتون آن بیشتر است.

هیدروژن ، سه خط طیفی روشن به رنگهای قرمز ، سبز متمایل به آبی و آبی دارد. بوهر تشریح کرد که خطوط رنگی واضح طیف ، همان تابشهای اتم هیدروژن هستند. نور قرمز هنگامی تابش می‌شود که الکترون از مدار سوم به مدار دوم بجهد و نور سبز متمایل به آبی مربوط به جهش الکترون از مدار چهارم به دوم است. در آغاز ، بسیاری از فیزیکدانان مسن‌تر ، از جمله ج.ج. تامسون در باره درستی نظریه بوهر تردید کردند. اما رادرفورد ، از حامیان آن شد، بطوریکه نظریه جدید سرانجام پذیرفته شد.

سایر فعالیتهای علمی بوهر

بوهر در سال 1913 ، سه مقاله در باره ساختار اتم منتشر کرد که یکی از آنها مقاله درباره ساختمان اتم و مولکول بود. او سالهای 1914 تا 1916 را در منچستر گذارنید و یکبار دیگر در آنجا تحت حمایت رادرفورد بکار پرداخت. پس از آن در سال 1916 ، تصدی کرسی استادی فیزیک دانشگاه کپنهاک به او پیشنهاد شد. وی به قصد قبول آن به دانمارک بازگشت و تا پایان عمر ، مدیر آن مؤسسه باقی ماند.

جابر ابن حیان

جابربين حيان معروف به صوفي يا كوفي ، كيمياگر ايراني بوده و در قرن نهم ميلادي ميزيسته و بنا به نظريه اكثريت قريب به اتفاق كيمياگران اسلامي ، وي سرآمد كيمياگران اسلامي قلمداد ميشود. شهرت جابر نه تنها به جهان اسلام محدود نميشود و غربيها او را تحت عنوان «گبر» ميشناسند.ابن خلدون درباره جابر گفته است:
جابربن حيان پيشواي تدوين كنندگان فن كيمياگري است.جابربن حيان ، كتابي مشتمل بر هزار برگ و متضمن 500 رساله ، تاليف كرده است. «برتلو» شيميدان فرانسوي كه به «پدر شيمي سنتز» مشهور است، سخت تحت تاثير جابر واقع شده و ميگويد: «جابر در علم شيمي همان مقام و پايه را داشت كه ارسطو در منطق .» جورج سارتون ميگويد: «جابر را بايد بزرگترين دانشمند در صحنه علوم در قرون وسطي دانست.» اريك جان هوليمارد ، خاورشناس انگليسي كه تخصص وافري در پژوهشهاي تاريخي درباره جابر دارد، چنين مينويسد:
جابر شاگرد و دوست امام صادق (ع) بود و امام را شخصي والا و مهربان يافت؛ بطوري كه نميتوانست از او جدا ولي بي نياز بماند. جابر ميكوشيد تا با راهنمايي استادش ، علم شيمي را از بند افسانه‌هاي كهن مكاتب اسكندريه برهاند و در اين كار تا اندازه‌اي به هدف خود رسيد. برخي از كتابهايي كه جابر در زمينه شيمي نوشته عبارتند از : الزيبق ، كتاب نارالحجر ، خواص اكسيرالذهب ، الخواص ، الرياض و ... .
وي به آزمايش بسيار علاقمند بود. از اين رو ، مي توان گفت نخستين دانشمند اسلامي است كه علم شيمي را بر پايه آزمايش بنا نهاد. جابر نخستين كسي است كه اسيد سولفوريك يا گوگرد را از تكليس زاج سبز و حل گازهاي حاصل در آب بدست آورد و آن را زينت الزاح ناميد. جابر اسيد نيتريك يا جوهر شوره را نيز نخستين بار از تقطير آميزه‌اي از زاج سبز ، نيترات پتاسيم و زاج سفيد بدست آورد.

ماری کوری

ماری کوری در سال 1867 در لهستان متولد شد. او، به عنوان یک کودک، مردم را با حافظه خارق‌العاده‌اش، شگفت‌زده می‌کرد. او خواندن را وقتی تنها چهار سالش بود، آموخت.

پدرش یک پروفسور علوم بود. ابزارهایی که او در جعبه‌ای شیشه‌ای نگهداری می‌کرد، ماری را مجذوب می‌کرد. ماری رؤیای دانشمند شدن را در سر می‌پروراند، اما میدانست این کار آسان نخواهد بود. خانواده‌اش خیلی فقیر شدند و در سن 18 سالگی، ماری یک معلم سرخانه شد و به خواهرش برای درس خواندن در پاریس کمک مالی می‌کرد. بعدها خواهرش نیز او را در تحصیلش یاری کرد.
در آن روزها، برای دختران دانشگاهی در لهستان نبود. بنابراین، در سال 1891، ماری به دانشگاه سوربن در پاریس رفت. او به قدری فقیر بود که تنها نان و کره می‌خورد و چای می‌نوشیدو لباسهای کهنه‌ای را که با خود از Warsaw آورده بود می‌پوشید.
هر روز تا 10 شب در کتابخانه درس می‌خواند، پس از آن به اتاق سرد کوچکش می‌رفت و تا ساعت 2 یا 3 صبح مطالعه می‌کرد.
بعد از 4 سال در سوربن، ماری با Pierre Curie یک فیزیکدان مشهور، ازدواج کرد. (یک فیزیکدان یک دانشمند است که طبیعت فیزیکی جهان را مطالعه می‌کند ـ اشیاء از چه ساخته شده‌اند و چرا اینطور رفتار می‌کنند).
همراه با Curie به دنبال عناصر جدید گشتند. آنها سنگ معدن اورانیوم را گرفتند، آسیاب کردند و جوشاندند. آنها، آنرا با اسیدها و سایر مواد شیمیایی مورد آزمایش قرار دادند. سرانجام پس از چهار سال کار سخت ومصرف تن‌ها سنگ معدن، آنها یک دهم گرم رادیوم خالص داشتند. آنها نخستین عنصر رادیواکتیو را کشف کرده بودند
در سال 1903، ماری، پیر و یک دانشمند دیگر به نام Henry Becquerel، جایزه نوبل در فیزیک را به خاطر کشف رادیوم و مطالعه رادیواکتیویته بردند. ماری کوری اولین زنی بود که جایزه نوبل فیزیک را برد. بعدها، او یک جایزه نوبل دیگر در شیمی برد
در زمان جنگ جهانی اول، ماری بر روی اشعه‌های X کار می‌کرد. او باور داشت که آنها می‌توانند در درمان بیماریهایی مانند سرطان کمک کنند. او هیچ‌گاه سعی نکرد که از کشفیاتش برای مال‌اندوزی استفاده کند، زیرا معتقد به کمک به دیگران بود.

جان دالتون

 

سال قبل از ثبت و اعلان استقلال آمريكا در سال 1766، جان دالتون در انگلستان متولد شد. خانواده او در يك كلبه كوچك گالي در روستايي زندگي مي‎كردند. در كودكي، جان به همراه برادرش در يك مزرعه كار مي‎كرد و در مغازه پدر در بافتن لباس او را ياري مي‎دادند. با وجود فراهم بودن اندكي از لوازم اوليه زندگي آنها خانواده فقيري بودند، بسياري از پسران فقير در آن زمان از داشتن تحصيلات محروم بودند، اما جان توانست با خوش‎شانسي در مدرسه‎اي در همان نزديك زادگاهش مشغول تحصيل شود.

در سال 1766، تنها از هر 200 نفر، يك نفر قادر به خواندن بود. جان دانش‎‎آموزي خوب بود و به يادگيري علاقه زيادي نشان مي‎داد. آموزگاران نيز او را به يادگيري تشويق مي‎كردند. در 12 سالگي، او اولين مدرسه خود را در شهري نزديك محل اقامتش باز كرد اما به خاطر كمبود پول مجبور به بستن آنجا و كاركردن در مزرعه عمه‎اش شد.

3 سال بعد، به همراه برادر بزرگتر و يكي از دوستانش مدرسه‎اي را در 0كندال) Kendall انگليس باز كرد. به تدرس انگليسي. لانتين، يوناني، فرانسوي و 21 موضوع علمي و رياضي پرداخت. جان به يادگيري طبيعت و هواي اطراف خود مي‎پرداخت. او پروانه‎ها، حلزون‎، و ... را جمع‎آوري مي‎كرد.جان دالتون پي برد كه دچار كورنگي ست و به يادگيري آن روي آورد. در 1793، جان به عنوان معلم خصوصي به منچستر رفت و در كالج جديد مشغول به تدريس شد. و در آنجا به مشاهده رفتار گازها پرداخت.

او به عناصر و اجزاء مختلف و چگونگي درست شدن آنها انديشيد. جان نظريه‎اي داشت كه بر طبق آن، هر عنصري از اتم‎هاي مجزا تشكيل شده و تمام عناصر با يكديگر متفاوت هستند زيرا اتم‎هاي سازنده هر كدام از آنها، با ديگري متفاوت است.

او فكر مي‎كرد كه هر عنصري وزن مخصوص مي‎دارد، زيرا از اتم‎هاي متفاوتي تشكيل شده.در سال 1808، جان دالتون كتابي با مضمون، "نظامي نوين در فلسه شيمي" منتشر كرد كه در آن وزن بسياري از اتم‎هاي شناخته شده را جمع‎آوري و ليست كرده بود. مقدار عددي وزن‎هايي كه او محاسبه كرده كاملاً دقيق نبودند، اما مبنايي بودند براي "جدول دوره‎اي پيشرفته"، اگرچه بسياري نظريه دالتون در مورد ساختار اتم را نپذيرفتند، اما وي بر تحقيقات خود براي دفاع از نظريه‎اش ادامه مي‎داد.

جان دالتون در سال 1844 درگذشت، او با افتخار در انگلستان به خاك سپرده شد. بيش از 000/400 نفر بدن بي‎جان او را هنگام قرار گرفتن در تابوت مشاهده كردند. به عنوان آخرين تجربه و آزمايش، او از كالبد شكافي استفاده كرد تا دليل كورنگي خود را پيدا كند. او ثابت كرد كه چشمان او دليل اين او نمي‎باشند، بلكه اشكال از قوه درك و احساس بينايي او در قسمتي از مغز او بود كه از كار افتاده بود. حتي تا لحظات آخر زندگي. او به گسترش علم و دانش كمك كرد.

امروز، دانشمندان در هر جا، نظريه دالتون درباره ساختار اتم را مورد قبول مي‎دانند. يك پسر ساده روستايي روش جديدي براي انديشيدن و نگاه كردن به عالم هستي و چگونگي كاركرد آن را به مردم و اهل دانش نشان داد.

مندلیف

تولد مندلیف

دیمیتری اوانوویچ مندلیف (Mandaliev) ، زیر و رو کننده علم شیمی و فرزند یکی از مدیران مدرسه محلی ، در 7 فوریه 1834 در شهر توبولسک واقع در روسیه متولد شد.

ورود به دنیای شیمی

وی در سال 1869 دکتر علوم و استاد شیمی دانشگاه شد و در همین سال ازدواج کرد. در این هنگام ، فقط 63 عنصر از نظر شیمیدانها شناخته شده بود.

جدول تناوبی ، پیش از مندلیف

پیش از مندلیف ، شیمیدان انگلیسی به نام "ژ.آ.نیولندز" ، اثر خویش را درباره تناوب خواص بعضی عنصرها برحسب وزن اتمی متزایدشان منتشر کرد. اثر وی از طرف انجمن شیمی رد شد و یکی از همکارانش ، ریشخندانه به وی گفت که شاید با تنظیم عنصرها به ترتیب الفبایی بازهم بتواند کشف مفیدتری بکند.
دز زمان مندلیف ، تنها 60 عنصر شناخته شده بود. بعد از مرگ وی ، دهها شیمیدان با پیروی از راه نبوغ‌آمیز او ، عنصرهای تازه‌ای کشف کردند و این عنصرهای تازه و آن ترکیبهای نوین به مفهوم رده‌بندی وی راه یافتند.

رده‌بندی دوره‌ای مزبور در بررسی طیف‌ها ، تایید شد. با تنظیم طیف عنصرها برحسب رده‌بندی ،دانشمند جوان انگلیسی ، به نام "هانری موزلی" در سال 1913 قانون دیگری کشف کرد که در دستگاه مندلیف جاری است. کاشف مزبور ، مفهوم شماره ترتیب عنصرهای این رده‌بندی را روشن کرد. او ثابت کرد که این بار هسته مرکزی است که بطور قطع ، برابر شماره ترتیب عنصر است و در اتم ، بسیار اهمیت دارد و به همان اندازه که الکترونها بوسیله این بارها به هسته مرکزی وابسته‌اند، در مدارهای خود به دور آن هسته می‌گردند.

قانون تناوبی

مندلیف در این فکر بود که خواص فیزیکی و شیمیایی عناصر ، تابعی از جرم اتمی آنهاست. بدون قانون تناوبی نه پیش بینی خواص عناصر ناشناخته میسر بود و نه به فقدان یا غیبت برخی از عناصر می‌شد پی برد. کشف عناصر ، منوط به مشاهده و بررسی بود. بنابراین تنها یاری بخت ، مداومت و یا پیش داوری ، منجر به کشف عناصر جدید می‌شد.

قانون تناوبی ، راه جدیدی در این زمینه گشود. منظور مندلیف از این جمله‌ها آن بود که در سیر تاریخی شیمیایی ، زمان حدس زدن وجود عناصر و پیشگویی خواص مهمشان فرا رسیده است. جدول تناوبی ، پایه‌ ای برای این کار شد. حتی ساخت این جدول نشان می‌داد که در چه جاهایی مکان خالی باقی می‌ماند که باید بعدا" اشغال شود.

چینش عناصر در جدول تناوبی

با آگاهی از خواص عناصر موجود در جوار این مکانهای خالی ، می‌شد خواص مهم عناصر ناشناس را تخمین زد و چند مشخصه مقداری آنها (جرمهای اتمی، چگالی ، نقطه ذوب ، و نقطه جوش و مانند آنها) را به کمک نتیجه گیری‌های منطقی و چند محاسبه ریاضی ساده ، تعیین کرد. این مطالب نیاز به تبحر کافی در شیمی داشت. مندلیف از این تبحر برخوردار بود که با ترکیب آن ، با تلاش علمی و اعتقاد به قانون تناوبی توانست پیشگوهای درخشانی درباره وجود و خواص چندین عنصر جدید را ارائه دهد. بنابراین مطابق با این فکر ، جدولی درست کرد و 63 عنصر شناخته شده را به ترتیب جرم اتمیشان در جدول قرار داد.

تعداد عناصر در سطرهای جدول یکی نبود، مثلاٌ سطر پنجم 32 عنصر داشت، در حالی‌که سطر ششم فقط شامل 6 عنصر بود. ولی عناصری که خواص آنها شبیه هم بود، در این جدول نزدیک هم قرار داشتند و بدین علت مقداری از خانه‌های خالی ، متعلق به عناصری است که تا آن زمان شاخته نشده بود. وی این نتیجه را در سال 1869 به جامعه شیمی روسیه تقدیم کرد.

میزان استقبال از جدول مندلیف در آن زمان

جدول مندلیف که پیش بینی وجود 92 عنصر را می‌نمود، جز "لوتر مایز" که یک سال بعد از مندلیف ، جدولی مشابه با جدول مندلیف انتشار داده بود، طرفداری نداشت.

پیش‌بینی‌های مندلیف در جهان علم

پیش‌بینی‌های عجیب مندلیف ، زمان درازی به صورت مثلهای موجود در همه کتابهای شیمی در آمده بود و کمتر کتاب شیمی وجود دارد که در آن ، از اکاآلومینیوم و اکابور و اکاسیلیسیم یاد نشده باشد که بعدها پس از کشف به نامهای گالیوم، سکاندیوم و ژرمانیوم نامیده شدند. در میان سه عنصری که مندلیف پیش بینی کرده بود اکاسیلیسیوم بعد از سایرین کشف شد(1887) و کشف آن بیش از کشف دو عنصر دیگر ، مرهون یاری بخت و تصادف مساعد بود.

تایید پیش‌گویی‌های مندلیف

در واقع ، کشف گالیوم توسط "بوابودران" (1875) مستقیماٌ توسط روشهای طیف سنجی‌اش بود و جداکردن سکاندیوم توسط "نیلسون" و "کلو" (1879) مربوط به بررسی دقیق خاکهای نادر بود که در آن زمان اوج گرفته بود. اندک اندک همه پیش‌گویی‌های مندلیف تحقق یافتند. آخرین تائید در مورد وزن مخصوص سکاندیوم فلزی بود.

در سال 1937 ، "فیشر" شیمیدان آلمانی ، موق به تهیه سکاندیوم با درجه خلوص 98% شد. وزن مخصوص آن ، 3 گرم بر سانتی‌متر مکعب بود. این دقیقاٌ همان رقمی است که مندلیف پیش‌بینی کرده بود. در پاییز سال 1879 "انگلس" کتاب جامعی بدست آورد که نویسندگانش "روسکو" و "شورلمر" بودند. در آن کتاب ، برای نخستین بار به پیشگویی آلومینیوم توسط مندلیف و کشفش تحت تاثیر نام گالیوم اشاره شده بود.

در مقاله ای که بعدها انگلس در کتابی هم نقل کرده است، اشاره به مطلب آن کتاب شیمی شده است و نتیجه گرفته است که: « مندلیف با به کار بردن ناخودآگاه قانون تبدیل کمیت به کیفیت هگل ، واقیعت علمی را تحقق بخشید که از نظر تهور ، فقط قابل قیاس با کار "لوریه" در محاسبه مدار سیاره ناشناخته نپتون بوده است. »

شهرت جهانی مندلیف

علاوه بر آنچه گفته شد، با اکتشاف آرگون در سال 1894 و هلیوم و اینکه جدول مندلیف وجود نئون و کریپتون و گزنون را پیش‌بینی نمود، جدول مندلیف شهرت عجیب و فوق‌العاده ای کسب نمود. در آن سالها بود که تمامی آکادمی‌های کشورهای جهان (غیر از مملکت خویش) او را به عضویت دعوت نمودند.

مرگ مندلیف

مندلیف دو دوم فوریه 1907 در 73 سالگی در گذشت. به طوری که می‌دانیم، از هنگامی که جدول مندلیف بوجود آمد، خانه‌های خالی آن ، یکی پس از دیگری با کشف عناصر پر می‌شد و آخرین خانه خالی جدول ، در سال 1938 با کشف آکتنیوم در پاریس پر شد.

لاوازیه

تولد

"آنتوان لوران لاووازیه" در 26 اوت 1743 در پاریس از پدر و مادری ثروتمند و مرفه زاده شد.

فراگیری علوم

او زیر نظر استادانی قابل ، نجوم ، گیاه شناسی ، شیمی و زمین شناسی را بخوبی فرا گرفت. پس از اتمام دوره حقوق ، بار دیگر به علوم گرایید و 3 سال بعد در آن هنگام که جوانی 25 ساله بود، به عضویت فرهنگستان سلطنتی علوم برگزیده شد.

بنیانگذار شیمی جدید

لاووازیه که در حقیقت بنیانگذار شیمی جدید محسوب می‌شود. تجربه و سنجش توام با نتیجه‌گیری صحیح را پایه و اساس این علم قرار داد. وی نخستین کسی بود که ترازو را جهت سنجش و تحقیق در فعل و انفعالات شیمیایی در آزمایشگاه وارد عمل کرد.

نظریه فلوژیستون

قبل از او دانشمندان شیمی در مورد سوختن ، عقیده عجیبی داشتند و آن را این طور تعریف می‌کردند که هر جسم سوختنی دارای ماده ای است نامرئی به نام فلوژیستون و چون جسم مشتعل شود، این ماده از آن خارج می‌شود. هر چه جسم بیشتر قابل اشتعال باشد مقدار بیشتری از این ماده را در بردارد و شعله همان فلوژیستیک است که از جسم متصاعد می‌گردد.

به موجب این نظریه ، قدما معتقد بودند که وقتی جسمی در هوا می‌سوزد، سبکتر می‌شود. زیرا ماده فلوژیستون آن خارج می‌گردد. این نظریه نادرست ، سراسر قرن 18 را به کلی مسموم ساخته بود و حتی دانشمندان بزرگ نیز بدان اعتقاد داشتند. چنانکه "پریستلی" هنگامی که گاز اکسیژن را برای نخستین بار تهیه نمود، آن را هوای بدون فلوژیستون نام نهاد.

تلاش لاووازیه برای رد نظریه فلوژیستون

لاووازیه که شیمیدان برجسته‌ای برای همیشه است، امکان درک و شناخت عناصر گازی شکل را فراهم کرد. در دوران سلطه نظریه آتشزایی (نظریه ای که در بالا ذکر شد)، وسایل تجربی زیادی فراهم آمده بود که سبب دگرگونی‌های انقلابی در شیمی شدند. بیشترین اعتبار این تحولات مدیون زحمات لاووازیه است که درک درستی از اکسیژن را میسر کرد. "انگلس" نوشت: "لاووازیه می‌توانست نقطه مقابل و ضد فلوژیستون افسانه‌ای را در اکسیژنی که "پریستلی" بدست آورده بود، بیابد و در نتیجه قادر بود کل نظریه آتشزایی را از پا دراورد.

اما این کار نمی‌توانست نتایج تجربی حاصل از پذیرفتن آتشزاها را از بین ببرد. برعکس آن نظریات پا برجا بودند و فقط ترتیب بیانشان وارونه شده بود و از کلمه فلوژیستیک به عباراتی که اکنون در زبان شیمی اعتبار دارند، برگردانده شده بود و بنابراین اعتبارشان حفظ شده بود.

راه لاووازیه برای کشف اکسیژن خیلی مستقیم تر از راه دیگر هم عصرانش بود. در آغاز این دانشمند فرانسوی نیز گرایش به نظریه آتشزایی داشت. ولی هر چه بیشتر به نتایج می‌رسید، بیشتر از آن نظریه کناره می‌گرفت. در اول نوامبر سال 1772 شرح تجربیاتش در زمینه احتراق ترکیبات مختلف در هوا را به این ترتیب پایان بخشید که گفت: "وزن همه مواد و از جمله فلزات بر اثر احتراق و سوختن افزایش می‌یابد."

نظر به اینکه چنین واکنشها نیاز به مقدار زیادی هوا داشتند، لاووازیه نتیجه‌گیری دیگری هم کرد و گفت: هوا مخلوطی از گازهای با خواص گوناگون است که در حین سوختن مواد ، قسمتی از آن با ماده سوزنده ترکیب می‌شود. در آغاز لاووازیه این جزء از هوا را مشابه هوای ثابت "بلاک" تلقی کرد. ولی بزودی متوجه شد که آن قسمت از هوا که با مواد در هنگام سوختن ترکیب می‌شود، مناسبترین جزء هوا برای تنفس است.

به این ترتیب لاووازیه رو در روی اکسیژن قرار گرفت. ولی از اعلام کشف گاز جدید خودداری کرد چون می‌خواست چند تجربه تکمیلی انجام دهد.

معرفی اکسیژن

در اکتبر سال 1774 "پریستلی" کشف خود را به لاووازیه گزارش کرد و این گزارش مفهوم واقعی کشف لاووازیه را برای خودش روشن کرد. وی بلافاصله به تجربه با اکسید قرمز جیوه(که مناسبترین مولد اکسیژن) بود، پرداخت. در آوریل 1775 لاووازیه گزارشی تحت عنوان یادداشتی در باره طبیعت ماده ای که هنگام سوختن فلزات با آنها ترکیب می‌شود و سبب افزایش وزن تولید شده می‌شود، به آکادمی علوم فرانسه داد.

در واقع این کشف اکسیژن بود. لاووازیه نوشت که این نوع هوا را "پریستلی" و "شیل" و خودش تقریباٌ‌ بطور همزمان کشف کرده‌اند. ابتدا وی آن را مناسبترین هوا برای تنفس نامید. ولی بعد نامش را هوای زندگی بخش یا توانبخش گذاشت. به این ترتیب ملاحظه می‌شود که لاووازیه با درکی که از طبیعت اکسیژن کرده بود، تا چه اندازه بر همزمانانش پیشی گرفت.

علت نامگذاری اکسیژن

در مرحله بعدی دانشمند مزبور به این نتیجه رسید که مناسبترین هوا برای تنفس یکی از مواد بنیانی در ساخت اسیدهاست، یعنی مهمترین قسمت همه اسیدهاست. بعدها معلوم شد که این اعتقاد اشتباه بوده است(وقتی اسیدهای بدون اکسیژن هالوژنه تهیه شدند). ولی در سال 1779 لاووازیه اندیشید که این خاصیت را در نام گاز کشف شده بگنجاند و از آن پس ، این عنصر را اکسیژن نامید که از کلمه یونانی اسید ساز گرفته شده است.

حق اکتشاف اکسیژن با کسیت؟

"انگلس" نوشته است: "پریستلی" و "شیل" بدون اینکه بدانند دست روی اکسیژن گذاشته‌اند، آن را تهیه کردند و گر چه لاووازیه همان گونه که بعدها اعتراف کرده است اکسیژن را همزمان و مستقل از آن دو نفر تهیه نکرده بود، با توجه به این که آن دو نفر نمی‌دانستند چه چیزی را تهیه کرده اند لاووزایه را باید کاشف اکسیژن شناخت.

فعالیتهای سیاسی لاووازیه

از جمله خطراتی که که جان لاووازیه را به مخاطره انداخته بود و بیشتر جنبه سیاسی داشت، هنگام انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 یعنی در آن هنگام که انقلابیون زمام امور پاریس را در دست داشتند رخ داد. لاووازیه رساله معروفی در باب اقتصاد سیاسی موسوم به "ثروتهای زیرزمینی فرانسه" به رشته تحریر درآورد. این کتاب یکی از مهمترین کتبی است که در مبحث اقتصاد نوشته شده است.

مرگ لاووازیه

سرانجام آنتوان لاووازیه در سال 1794 در دادگاه انقلابی به ریاست "ژان باتیست کوفن هال" به جرم خیانت به ملت همراه چند تن دیگر تسلیم تیغه گیوتین شد، در حالیکه 51 سال داشت. پس از مرگ لاووازیه ، "لاگرانژ" گفت:

"تنها یک لحظه وقت آنان برای بریدن آن سر صرف شد و شاید یکصد سال زمان نتواند سر دیگری همانندش بوجود آورد."

اختراعات و اکتشافات مهم جهان

 

نام اختراع

نام مخترع

1) اتومبیل با دنده 2) اتوبوس برقی 3) اتومبیل بخار 4) اتومبیل برقی 5) اتومبیل بنزینی 6) اتومبیل کامل 7) اره برقی 8) اژدربا پروانه 9) اسپکتروسکوپ 10) استارت آسانسور 11) استروسکوپ 12) اشعه ایکس 13) الکترومغناطیس 14) آلومینیوم 15) آینه 16) بالون 17) برق 18) برق گیر 19) بلند گو 20) بمب 21) بمب اتم 22) بمب کامل 23) بنزین 24) عدد پی 25) پیانو 26) پیل اتمی 27) پیل الکتریکی 28) پیل دانیل 29) تانک 30) تراکتور 31) ترانسفورماتور 32) ترانسفورماتور متناوب 33) ترمز آسانسور 34) تفنگ دوربین دار 35) تلسکوپ 36) تلفن 37) تلفن خودکار 38) تلگراف بیسیم 39) تلویزیون اولیه 40) تلویزیون رنگی 41) توربین آبی 42) پاندول 43) جت

بنز آلمانی واندیل آمریکایی روبرت آمریکایی موریس آمریکایی هانری فورد آمریکایی دایملر آلمانی نیوبری انگلیسی وایت هود انگلیسی لارسون آمریکایی لارسون آمریکایی لانیناک آمریکایی رنگتن آلمانی ویلیام استرجن انگلیسی هال آمریکایی هاروی ایتالیایی مونگولفید فرانسوی ادیسون آمریکایی فرانکلین آمریکایی رایس کلرک آمریکایی انریکه سوئدی انیشتن آلمانی تیت آمریکایی میچلی آمریکایی ارشمید س یونانی کریستوفری ایتالیایی فرمی ایتالیایی ولتا فرانسوی آنتوان بکرل فرانسوی سوپنون انگلیسی هافت آمریکایی برد اسکاتلندی استانلی آمریکایی اومتیس امریکایی فیسک آمریکایی گالیله ایتالیایی گراهام بل آمریکایی استراگر آمریکایی مارکونی ایتالیایی برد اسکاتلندی پیتر گلد مارک آمریکایی فرانسیس آمریکایی گالیله ایتالیایی فرانک هویتل آمریکایی

ادامه نوشته

بوی بد دهان، مشکلی اجتماعی

بوی بد دهان یک مشکل عمده اجتماعی برای افراد دچار آن است و با اینکه فراورده‌های مختلفی برای درمان در داروخانه‌ها عرضه می‌شود، اما دانشمندان تازه شروع به شناسایی علمی این پدیده کرده‌اند.

به گزارش خبرگزاری رویترز، حدود 200 محقق از سراسر جهان در "کنفرانس بین‌المللی پژوهش درباره بوی بد دهان" در شیکاگوی آمریکا گرد آمدند. این محققان از رشته‌های مختلفی از دندان پزشکان، شیمی‌دانان و میکروب‌شناسان گرفته تا روانشناسان و حتی پژوهشگران بودند.

پژوهش‌های این کارشناسان از موثرترین رایحه‌های طبیعی مثل دارچین، برای درمان بوی بد دهان گرفته تا ساختن بینی مصنوعی برای تشخیص بوی بد دهان و رابطه بین ترکیب هوای بازدم و بیماری‌ها متفاوت بود.

دکتر کریستین وو پژوهشگری از کالج دندان پزشکی شیکاگو در این باره گفت:‌ "قصد ما پیشبرد دانش در این زمینه است. در پژوهش‌های دندان پزشکی بوی بد دهان چندان مورد توجه قرار نگرفته است، چرا که بیماری وخیمی به حساب نیامده است. اما بوی بد دهان یک مشکل مهم است. هر کسی در زمانی از زندگی اش دچار آن بوده است."

در اغلب موارد بوی بد دهان هنگامی رخ می‌دهد که باکتری‌های درون دهان مواد پروتئینی را تجزیه می‌کنند و ترکیبات گوگرددار فراری را به وجود می‌‌‌آورند که هوای بازدمی را متعفن می‌کند. تصویر بالا باکتری های موجود در سطح زبان را نشان می دهد.

خشکی دهان ، پوسیدگی دندان، مصرف برخی داروها، مشکلات سینوس و حتی بیماری‌هایی مانند دیابت می‌توانند باعث بوی بد دهان شوند.

به گفته دکتر پاتریشیا لنتون از دانشکده دندانپزشکی دانشگاه مینه‌سوتا اغلب موارد این عارضه منشایی درون دهان دارد و در حدود 90 درصد موارد مشکل به زبان مربوط می‌شود.

او می‌‌گوید:‌ "‌زبان گرم و مرطوب است و مانند انکوباتور (گرمخانه) بزرگی برای رشد باکتری‌ها عمل می‌کند."

به گفته لنتون رعایت بهداشت دهان بهترین وسیله معمول برای مقابله با بوی بد دهان است. او مسواک زدن و نخ کشیدن مرتب دندان‌ها، استفاده از وسایل پاک‌کننده زبان برای زدودن باکتری‌های عقب زبان و بالاخره شستن دهان با محلول‌های ضد باکتری را توصیه ‌می‌کند.

اما در برخی افراد بوی بد دهان مشکلی حقیقی نیست. به گفته دکتر لنتون 4 تا 17 درصد افرادی که برای درمان این عارضه مراجعه می‌کنند، فکر می کنند به این مشکل دچار هستند. این افراد در واقع به عارضه‌ای به نام "هالیتوفوبی" یعنی ترس مرضی از بوی بد دهان مبتلا هستند که زندگی روزمره آنها را مختل می‌کند.

دکتر لنتون در این باره می‌گوید:‌ "این عارضه در واقع نوعی اختلال روانی وسواسی- اجباری است و موارد مستندی از آن در ژاپن گزارش شده است که افراد مبتلا به خاطر آن خودکشی کرده‌اند."

دانستنی هایی درباره ی قندی كه شیرین است اما چاق نمی كند.

سه جایگزین رایج تری كه برای قند عرضه شدند همه به طور تصادفی كشف شدند. ساكارین، نخستین شیرین كننده مصنوعی مدت ها قبل از آنكه مصرف آن به عنوان جایگزینی برای قند خوراكی معمولی یا سوكروز رواج پیدا كند، بیش از یكصد سال پیش كشف شد. این واقعه در آزمایشگاه ایرا رِمسِن (Ira Remsen) ، مشهورترین شیمیدان آمریكایی سده نوزدهم، روی داد.

رمسن در سال 1846 در نیویورك به دنیا آمد؛ برای تكمیل تحصیلات دانشگاهی اش به آلمان رفت و مدتی را در دانشگاه های مونیخ، گوتینگن و توبینگن گذراند. وقتی به ایالات متحده بازگشت در دانشكده ویلیامز و سپس دانشگاه جانز هاپكینز، استاد شیمی شد. وی نخستین بخش شیمی را در ایالات متحده كه كیفیتی هم ردیف دانشگاه های اروپایی داشت تأسیس كرد، و بسیاری از شیمیدانان پیشرو آمریكایی از شاگردان او بودند.

در سال 1879، یكی از همكاران رمسن بر روی مسئله ای كار می كرد كه به عنوان برنامه پژوهشی نظری به او محّول شده بود. ضمن این كار، همكار مذكور كه فالبرگ نام داشت، متوجه شد ماده ای كه تهیه كرده بود و تصادفاً بر دستش ریخته بود طعم بسیار شیرینی دارد ( آن روزها شیمیدانان مثل حالا زیاد در بوییدن و چشیدن موادی كه با آنها كار می كردند، محتاط نبودند). ظاهراً فالبرگ، ارزش احتمالی این ماده شیرین جدید را حدس زده بود، چون برای تهیه آن روشی تجاری ابداع كرد و در سال 1885 به نام خود به ثبت رساند. نامی كه برای این ماده جدید انتخاب كرد، ساكارین بود كه از معادل لاتینی قند یاساكاروم مشتق می شد.

در سال 1937 یكی از دانشجویان فارغ التحصیل شیمی كه زیر نظر پروفسورل. ف. آودریت در دانشگاه ایلینویز پژوهش می كرد مشغول آماده كردن تركیباتی به نام سولفامات ها بود، چون تصور می شد خواص دارو شناختی ( نه شیرین كنندگی ) جالبی داشته باشند. این دانشجو كه مایكل سودا نام داشت ضمن كار در آزمایشگاه متوجه شیرینی چشمگیری در سیگاری كه مشغول دود كردن آن بود شد، و پی برد كه منشاء آن یكی از موادی است كه روی آن كار می كرد. این ماده سیكلوهگزیل سولفامات سدیم بود. بعدها معلوم شد كه نمك كلسیمی آن هم شیرین است. از نمكهای سدیمی و كلسیمی اسید سیكلوهگزیل سولفامیك به عنوان جایگزین هایی برای قند استفاده شد، كه نمك كلسیمی آن در رژیم های كم سدیم به كار رفت. تا سال 1970استفاده از این مواد به عنوان جایگزین هایی برای قند رواج داشت، اما در آن سال سازمان مواد غذایی و دارویی ایالات متحده براساس پژوهش هایی كه در جانوران انجام گرفته بود و حكایت از زیانمند بودنش می كرد، آن را در آمریكا ممنوع ساخت. پس از كشف شیرینی سیكلوهگزیل سولفامات سدیم، انواعی از سولفاماتهای مشابه تهیه و آزمایش شدند، اما هیچ یك از آنها به اندازه نخستین جایگزینی كه مایكل سوادی تیزبین شناسایی كرد شیرین نبودند. سیكلاماتها را با ساكارین مخلوط می كردند، چون این دو در كنار یكدیگر طعم شیرین تری داشتند، و ضمناً تلخی كمتری هم از آنها در دهان باقی می ماند.

سومین جایگزین شیرین كننده مهم نیز كه آسپارتام ( یا به نام تجاری اش نوتراسوییت) خوانده می شود كاملاً به طور تصادفی كشف شد. نام شیمیایی صحیح آسپارتام ، ل- آسپارتیل – ل- فنیل آلانین متیل استراست. قسمت متیل استر نام آن بدین معناست كه این ماده از خویشاوندان شیمیایی نزدیك دی پپتیدل- آسپارتیل- ل – فنیل آلانین است. هر دی پپتید تركیبی از دو اسید آمینه است كه آجرهای ساختمانی پروتئین ها هستند؛ وقتی پروتئینی را هضم می كنیم به اسیدهای آمینه سازنده اش شكسته می شود. این استرمتیلی دی پپتید مذكور از مواد واسطی بود كه شیمی دانان شركت سرل طبی فرآینده تهیه ی یك تتراپتیید ( تركیبی از چهار اسید آمینه ) به دست آورده بودند. تتراپپتیدی كه به دنبال آن بودند در طرح پژوهشی تهیه دارویی برای زخم معده مورد نیاز بود تا از آن به عنوان مقیاسی زیست شناختی استفاده شود.

یكی از شیمی دانان برحسب تصادف مقداری از استردی پپتید واسط را چشید و متوجه طعم بسیار شیرین آن شد. طعم شیرین آسپارتام را نمی شد از روی ویژگی های اسیدهای آمینه تشكیل دهنده اش پیش بینی كرد- یكی از آنها بی مزه است و دیگری طعم تلخی دارد. شیرینی زیادی كه بر اثر تركیب این دو و تبدیل آنها به استرمتیل ایجاد شد كاملاً نا منتظره بود.

جیمزم. شلاتر، شیمیدان، در كتاب آسپارتام: فیزیولوژی و زیست شیمی (1984) چگونگی كشف آسپارتام را شرح می دهد:

در دسامبر سال 1965 برای تهیه تتراپپتید انتهای كربنی گاسترین با دكتر مازور همكاری می كردم. ما مشغول تهیه مواد واسط بودیم و سعی می كردیم آنها را خالص كنیم. بخصوص در یكی از روزهای دسامبر سال 1965 مشغول تبلور مجدد مقداری آسپارتیل فنیل آلاتین متیل استر( آسپارتام) بودم كه دكتر مازور آماده كرده و به من سپرده بود. آسپارتام را در ظرفی با متانول حرارت می دادم كه ناگهان مقداری از مخلوط به بیرون از ظرف ریخت. در نتیجه كمی از گرد آن برانگشتانم نشست. كمی بعد وقتی برای برداشتن كاغذی سرانگشت خودم را با زبانم تر كردم، متوجه طعم شیرینی غلیظی شدم. اول گمان كردم شاید هنوز مقداری شكر از صبحانه روی دستم مانده باشد. اما چیزی نگذشت كه متوجه شدم ممكن نیست چنین باشد، چون در این فاصله دستانم را شسته بودم. بنابراین نتیجه گرفتم كه گرد روی دستم باید از همان ظرفی باشد كه بلور آسپارتیل فنیل آلانین متیل استر را در آن ریخته بودم. احساس كردم این استردی پپتید نباید سمّی باشد، در نتیجه كمی از آن را چشیدم و دریافتم كه همان ماده ای است كه اندكی قبل بر انگشتانم چشیده بودم.

آسپارتام برخلاف ساكارین و سیكلامات كه بدون تغییر از بدن دفع می شوند، به اسیدهای آمینه طبیعی سازنده اش تجزیه می شود، و آنها نیز به نوبه خود در مسیرهای سوخت و ساز معمولی بدن به اجزای كوچكتری شكسته می شوند. چون شلاتر این مطلب را درباره سوخت و ساز پپتیدها می دانست، آن قدر جرئت داشت كه ماده ای را كه از ظرف بیرون ریخته بود، بچشد.

درباره بی خطر بودن ساكارین و سیكامات بحث های فراوانی شده است. ساكارین بیش از 80 سال مصرف می شد بی آنكه اثر سوئی از آن مشاهده شود، اما در دهه 1970 به زیر سؤال رفت، چون در موش هایی كه مقادیر بسیار زیادی ساكارین مصرف كرده بودند، تومورهای مثانه پیدا شد. البته تحریم پیشنهادی سازمان مواد غذایی و دارویی ایالات متحده تا ارزیابی آزمایش های جانوری بیشتر به تعویق افتاد. گرچه تحریم سیكلامات در سال 1970 در ایالات متحده اجرا شد، اما این جایگزین قند هنوز در بسیاری از كشورهای دیگر عرضه می شود.

ارائه ارقام دقیق برای سنجش میزان شیرینی یك ماده كار دشواری است.بی تردید ساكارین شیرین ترین ماده ای است كه شناخته شدهاست. در مصارف عادی، نسبت شیرین كنندگی آن به سوكروز در حدود 300 به 1 است . سیكلامات در حدود 30 بار شیرین تر از سوكروز است و شیرینی آسپارم تام تقریباً 200 برابر بیشتر.

مواد شیرین كننده غیر مغذی طبیعی و صناعی دیگری به غیر از سه ماده ای كه در اینجا شرح دادیم در سراسر دنیا مصرف شده اند، اما این سه ماده در ایالات متحده بیش از همه مورد استفاده قرار گرفته اند. هر سه به طور تصادفی كشف شدند، اما شاید این نمونه های بخت یاری به اندازه بقیه شگفت آور نباشند، چون طعم ها به غیر قابل پیش بینی و ذهنی بودن مشهورند. بدان سان كه در شكل 1 دیده می شود، ساختارهای مولكولی ساكارین، سیكلامات و آسپارتام به نحو چشمگیری با یكدیگر متفاوت اند. گر چه ساكارین و سیكلامات در داشتن حلقه ای از شش اتم كربن به یكدیگر شبیه اند و هر دو یك اتم گوگرد دارند، اما آسپارتام كاملاً متفاوت است- در ساختار مولكولی آن هیچ وجه اشتراكی با دو تركیب دیگر وجود ندارد.

مواد دیگری كه به داشتن طعمی شیرین شناخته شده اند نیز انواع گوناگونی از ساختارهای مولكولی و تركیب های شیمیایی دارند. دانشمندان علوم مولكولی كاملاً به این تناقض های ظاهری در ساختار مولكولی و كار كرد فیزیولوژیك پی برده اند، و كم كم بر شناخت خود از این تفاوت ها افزوده اند. شاید در آینده در آینده نزدیك، پیشرفت چشمگیری در این زمینه صورت گیرد.

تفلون؛ از بمب اتمی تا درون ماهیتابه

تفلون نام تجاری پلی تترافلوئورواتیلن ، همان محصول چند میلیارد دلاری شركت دوپون است كه در موارد گوناگونی، از ماهیتابه های نچسب گرفته تا لباسهای فضایی و دریچه های مصنوعی قلب، استفاده شده است. كشف آن ناشی از تصادفی بود كه روی ج. پلانكت ( Roy.J. Plunkett) ، شیمیدان جوانی در شركت دوپون كه تنها دو سال قبل از روز سرنوشت ساز 6 آوریل سال 1938 ، دكترای خود را از دانشگاه ایالتی اوهایو گرفته بود، مشاهده كرد. در این روز دكتر پلانكت مخزنی از تترافلوئورَ واتیلن گازی ، باز كرد به این امید كه سرد كننده ای غیر سمّی از آن تهیه كند. اما پلانكت و دستیارش جك ریبوك با شگفتی دیدند كه گازی خارج نشد. پلانكت نمی توانست این پدیده را توجیه كند، چون وزن مخزن نشان می داد كه باید پر از فلوئوروكربن گازی باشد.

پلانكت تصمیم گرفت به جای آنكه برای ادامه پژوهش در زمینه مواد سرد كننده ، مخزن را دور بیندازد و مخزن جدیدی بگیرد، كنجكاوی اش را در باره آن مخزن خالی ارضاء كند. وقتی سیمی به دریچه مخزن وارد كرد و مطمئن شد كه اشكالی ندارد، مخزن را اره كرد و به درونش نگاهی انداخت. در آنجا گرد سفید مومی شكلی پیدا كرد و چون شیمیدان بود، فهمید كه ممكن است این مشاهده چه معنایی داشته باشد.

مولكولهای تترافلوئورواتیلن گازی به حدی با یكدیگر تركیب ( پلیمریزه) شده بودند كه ماده جامدی تشكیل دادند. هیچ كس تا آن هنگام پلیمریزاسیون این تركیب بخصوص را مشاهده نكرده بود، اما با این حال واكنش به نحوی در مخزن خالی مرموز صورت گرفته بود. چندی نگذشت كه این كشف تصادفی و ویژگی های عجیب پلیمر به دست آمده، پلانكت و دیگر شیمیدانان شركت دوپون را واداشت تا راههایی پیدا كنند كه پلی تترافلوئور واتیلن را برحسب نیاز تولید كنند.

واقعاً هم كه این گرد سفید مومی شكل ویژگیهای عجیبی داشت: از شن هم خنثی تر بود. نه تحت تأثیر اسیدها و بازی های قوی قرار می گرفت، نه حرارت. هیچ حلّالی هم آن را حل نمی كرد اما بر خلاف شن بسیار لیز بود. با وجود این ویژگی های جالب وغیرعادی، اگر جنگ جهانی دوم در نگرفته بود، چه بسا به دلیل گرانی این پلیمر جدید، تا مدتها بعد كار دیگری در زمینه آن صورت نمی گرفت. اما چند ماهی نگذشته بود كه دانشمندانی كه مشغول ساختن نخستین بمب اتمی بودند ، احیتاج به ماده ای پیدا كردند تا بتوانند از آن واشرهایی بسازند كه در برابر گازِ بسیار خورنده هگزافلوئورید اورانیم، كه برای تولید اورانیم 235 بمب مصرف می شد، مقاوم باشد.

از قضا سرهنگ لزلی ر. گرووز، مسئول بخش طرح بمب اتمی در ارتش ایالات متحده، از طریق آشنایانی كه در شركت دوپون داشت از پلاستیك جدیدشان كه فوق العاده خنثی بود، خبردار شد. وقتی به گرووز گفته شد ممكن است این پلاستیك جدید گران تمام شود، پاسخ داد كه در این طرح ، قیمت به هیچ وجه مطرح نیست. بدین ترتیب این پلیمر لغزنده در واشرها و دریچه ها به كار رفت، و واقعاً هم نسبت به تركیب خورنده اورانیم مقاوم بود. شركت دوپون در طی جنگ، تفلون را برای این كاربرد تولید كرد و عموم مردم تا بعد از جنگ هم چیزی درباره این پلیمر جدید نمی دانستند.

در واقع در سال 1960 بود كه نخستین ماهیتابه ها و ظروف شیرینی پزی پوشیده از تفلون به بازار آمدند. این فرآورده های تفلونی مانند بسیاری از محصولات پلیمری جدید موقعی كه نخستین بار به مردم معرفی شدند، چندان نتایج امیدوار كننده ای نداشتند. گرچه این پلاستیك به عنوان یك سطح خوراكپزی نچسب بسیار مناسب بود، اما به سختی به ظروف فلزی پیوند می شد، بنابراین در برابر شست و شوی زنان خانه داری كه عادت داشتند دیگ و ماهیتابه هایشان را محكم بسابند، مقاوم نبود. پس از آنكه روشهای گوناگونی امتحان شدند و چهار نسل پوشش تفلونی به تولید رسیدند، دوپون در سال 1986 اعلام كرد سیلورستون سوپرای آنان دو برابر مقاومتر از نسل سوم سیلورستون است. در همین ضمن كاربردهای متعدد دیگری كشف شده بودند كه دیگر پوشاندن ظروف خوراكپزی را نسبتاً بی اهمیت جلوه می دادند.

روی ج. پلانكت در سال 1910 در نیوكاركایل اوهایو به دنیا آمد. در سال 1932 از دانشكده منچستر لیسانس گرفت، و وقتی در بحران بزرگ دهه 1930 نتوانست كاری برای خود دست و پا كند، در دانشگاه ایالتی اوهایو به ادامه تحصیل مشغول شد. چه در دانشكده و چه در دانشگاه، همكلاسی و دوست شیمیدان مشهور دیگری به نام پل فلوری بود. پل ج. فلوری به سبب موفقیت هایش در شیمی – فیزیك پلیمرها جایزه نوبل1974 را برد. در سال 1936 روی پلانكت پس از اخذ درجه دكترا از دانشگاه ایالتی اوهایو در آزمایشگاه جكسون شركت دوپون مشغول به كار شد، و وظیفه پژوهش در زمینه فلوئوروكربنها را به عنوان مواد سرد كننده بر عهده گرفت. در طی این پژوهش بود كه شیمیدان جوان تفلون را كشف كرد. پژوهش های بیشتر در زمینه تفلون به بخش های دیگر شركت دوپون كه سابقه طولانی تری در زمینه فرآورده های پلیمری داشتند محوّل شد.

پلانكت كار خود را به عنوان شیمیدان ادامه داد و متعاقباً در شركت دوپون پله های ترقی را در زمینه فلوئوروكربنها و تتراتیل سرب طی كرد. هنگامی كه مدیریت بخش فرآورده های فرئون شركت دوپون را عهده دار بود، نقش مهمی در برپایی كارخانه ای درنزدیكی بندر كورپوس كریستی تگزاس داشت. وقتی در سال1975 از دوپون بازنشسته شد، به منزلی در یكی از جزایر نزدیك كورپوس كریستی نقل مكان كرد و اكنون با همسرش اوقاتش را به گلف و ماهیگیری می گذراند. دانشگاههای محل تحصیل او، یعنی دانشكده منچستر و دانشگاه ایالتی اوهایو، و نیز دانشكده واشنگتن، به او دانشنامه دكترای افتخاری اعطا كرده اند. از افتخارات دیگرش می توان از نشان جان اسكات از شهر فیلادلفیا، و جوایزی از انجمن ملی تولید كنندگان، انجمن صنعت پلاستیك، و انجمن شیمیدانان امریكا نام برد. مجسمه او در سال1973 در تالار مشاهیر صنعت پلاستیك و در 1985 در تالار مشاهیر مخترعان ملّی برپا شد.

اما او گذشته از این عناوین، بیشتر به تاثیری كه تفلون به طرق گوناگون بر زندگی میلیونها نفر در سراسر جهان داشته است، افتخار می كند. او می گوید آن قدر كسانی كه ضربانساز یا سرخرگ آئورت تفلونی در بدنشان تعبیه شده و امروز جانشان نجات یافته است برایش نامه می فرستند و تلفن می كنند كه به قول خودش نمی تواند از پس آنها برآید. چون تفلون از معدود موادی است كه بدن ، آن را در هنگام پیوند رد نمی كند. از آن می توان در ساخت قرنیه های مصنوعی، استخوانهای جایگزین برای چانه، بینی، جمجمه، مفاصل ران و زانو، قطعات گوش، نای مصنوعی، دریچه های قلب، زرد پی ها، بخیه ها، مجاری صفراوی و دندانهای مصنوعی، استفاده كرد.

از تفلون در پوشش بیرونی لباسهای فضانوردان استفاده شده است. تفلون ماده عایق كننده سیمها و كابلهای برقی است كه در برابر تابش شدید خورشید بر سطح ماه مقاومت كرده اند. مخروطه دماغه و دیگر سپرهای گرمایی سفینه های فضایی و نیز مخازن سوخت آنها از تفلون ساخته شده اند.

همه این كاربردهای مهم و ارزشمند، ثمره كشف بخت یارانه روی پلانكت بوده اند. آری، تصادفی بیش نبود، اما فقط به سبب كنجكاوی و ذكاوت مردی كه این تصادف برایش اتفاق افتاد، به اكتشافی تبدیل شد.

اشاره

آنچه باعث شد اصلاً وظیفه تركیب سرد كننده ای از فلوئور به روی پلانكت داده شود، خود اتفاق بخت یارانه دیگری بود. در سال 1928، چارلزف. كترینگ ( ملقب به رئیس ) از بخش مواد سرد كننده جنرال موتورز، جست وجو به دنبال سرد كننده بی خطری را آغاز كرد- تركیبی كه بی رنگ، بی بو، بی طعم، غیرسمّی و غیر آتشگیر باشد، تا جایگزین مواد سمّی و زیانمندی نظیر آمونیاك و دی اكسید گوگرد كه در آن هنگام در یخچالها استفاده می شدند بشود. توماس میجلی و آلبرت هن پس از بررسی دقیق منابع و مراجع شیمی نتیجه گرفتند كه گرچه گاه گزارش شده بود تركیبات فلوئور سمّی اند، اما شاید برخی از تركیبات فلوئوروكلرداركربن مناسب باشند.

برای آنكه میجلی و هن این گزارشها را تایید كنند، لازم بود نمونه هایی از كلروفلوئوروكربن های ساده تهیه و آنها را در آزمایش های جانوری امتحان كنند. آنان از یكی از انبارهای مواد شیمیایی تقاضای پنج بطری 30 گرمی تری فلوئورید آنتیموان كردند ( یعنی تمام ذخیره ای كه از این ماده شیمیایی در ایالات متحده وجود داشت!). یكی از این پنج بطری را به طور اتفاقی برگزیدند و از آن برای تهیه كلروفلوئوروكربن استفاده كردند. یك خوكچه هندی را زیر ظرفی شیشه ای كه تركیب كلروفلوئوروكربن گازی در آن بود گذاشتند و دیدند كه جانور به هیچ وجه تحت تأثیر گاز قرار نگرفت. این مشاهده گمان آنان را مبنی بر سمّی نبودن تركیبات آلی فلوئوردار اثبات كرد.

شیمیدانان برای تأیید این آزمایش نمونه های دیگری از گاز كلروفلوئوروكربن را با استفاده از بقیه بطری های تری فلوئورید آنتیموان تهیه و همین آزمایش را روی خوكچه های هندی تكرار كردند. در همه این آزمایشها خوكچه ها مردند! بررسی دقیق تر نشان داد كه در تمام بطری های تری فلوئورید آنتیموان جز یكی آب وجود داشت. آبی كه در چهار پنجم نمونه ها بود منجر به تولید گاز مرگبار فسژن شد (كلرفسژن از كلرید آلی استفاده شده به همراه تری فلوئورید آنتیموان كه ماده اولیه تهیه كلروفلوئوروكربن بود تأمین شد). بنابراین علت مرگ جانوران وجود فسژن بود.

اگر میجلی و هن تصادفاً در نخستین آزمایش جانوریشان شیشه ی تری فلوئورید آنتیموان خشك را انتخاب نمی كردند، چه بسا خیال استفاده از كلروفلوئوروكربن ها را به عنوان مواد سرد كننده ای از سر به در می كردند و گزارش های ( نادرست) قبلی را مبنی بر سمّی بودن این تركیبات می پذیرفتند. اما سرمایه گذاری مشترك شركت های جنرال موتورز و دوپون منجر به تأسیس بخش فرئون دردوپون برای تحقیق و توسعه شیمی كلروفلوروكربنها شد، و در آنجا بود كه روی پلانكت تفلون را كشف كرد.

شیمی آلی و فردریک وهلر

شاید پیچیده ترین ماده طبیعی كه تاكنون در آزمایشگاه تولید شده است ویتامینB12 باشد ( شكل 1). درسال 1972 رابرت ب. وودوارد و آلبرت اشنموزر اعلام كردند كه این ویتامین را بطور كامل در آزمایشگاه تهیه كرده اند. این موفقیت نتیجه همكاری 11ساله 100 شیمیدان از 19 كشور جهان در دانشگاهای هاروارد و زوریخ بود. گر چه این روش آزمایشگاهی هرگز منبع قابل استفاده ای برای تأمین ویتامین نبود، اما نقطه عطفی در تهیه مواد آلی به شمار می آمد؛ چون در طی این فعالیت علمی ، واكنشها، روشها و نظریات جدید ابداع شدند.

اوره، كه نخستین ماده طبیعی بود كه در آزمایشگاه تهیه شد، ساختار بسیار ساده تری دارد( شكل 2). در 1828 فریدریش وهلر آن را تصادفاً در آزمایشگاهش در برلین تهیه كرد. در آن زمان اوره را به عنوان یكی از انواع تركیبات آلی می شناختند. یان یاكوب برسیلیوس كه شیمیدان سوئدی مشهوری بود، واژه آلی (Organic) را در حوالی 1807 تعریف كرد. این عنوان به هر ماده ای كه ارگانیسم های (Organism) زنده – چه گیاه و چه جانور- تولید كنند اطلاق می شود؛ در مقابل آنها موادی هستند كه منشا غیر زنده و معدنی دارند، و مواد غیرآلی یا معدنی نامیده شدند. در اوایل سده نوزدهم ، همه مواد شیمیایی شناخته شده تا آن زمان را در یكی از این دو گروه ، طبقه بندی می كردند. مواد معدنی نظیر عناصر رایج فلزی و تركیبات آنها كه در سنگهای معدنی یافت می شدند، بسیار ساده تر از مواد آلی، نظیر قند، نشاسته و چربی حیوانی بودند. عقیده بر آن بود كه مواد آلی نوعی نیروی حیاتی دارند كه از گیاهان یا جانوران به یكدیگرمنتقل می شود. در نظریه حیات گرایی این فرض اولیه حاكم بود كه برخلاف مواد معدنی كه امكان تهیه آنها در آزمایشگاه وجود داشت، مواد آلی قابل تهیه درآزمایشگاه نبودند- دست كم از مواد معدنی نمی شد آنها را تولید كرد.

ادامه نوشته

7 گام موفقیت در امتحانات آخر سال (گام هفتم )

چه عواملی باعث اضطراب امتحان می‌شود

گام هفتم

خوب دوستان عزیز، به آخرین منزل ویژه‌نامه رسیدیم. در این گام می خواهیم عواملی که اضطراب را به وجود می‌آورد را در بررسی کنیم:

1- عدم آمادگی کافی:

که ناشی از عقب انداختن مطالعه درسی تا آخرین ساعات قبل از امتحان است و شخص سعی می‌کند با عجله دروس را شب قبل از امتحان بخواند. در این وضعیت شاید فرد اطلاع کافی از اینکه چه مطالبی را باید یاد بگیرد نداشته باشد، که این خود ناشی از:

الف) عدم احساس نیاز به مطالعه، شخص فکر می‌کند بلد است و نیاز به مطالعه نیست.

ب) شیوه‌های غلط در مدیریت زمان که باید درست برنامه‌ریزی کرده و یا از مشاور راهنمایی بگیرد.

ج) ناتوانی در سازماندهی صحیح مطالب درسی.

د) روش نادرست مطالعه

2- عوامل آموزشگاهی که شامل:

انتظارات بیش از حد معلمان، مشکل بودن سؤالات امتحان، رقابت فشرده بین دانش‌آموزان، کم بودن زمان امتحان، محیط نامناسب امتحان، عوامل مزاحم (سر و صدا، نور نامناسب) می‌باشد که دانش‌آموز احساس می‌کند نمی‌تواند در این رقابت فشرده، عملکرد خوبی داشته باشد.

3- تجربیات منفی قبلی که نتیجه عوامل زیر می‌باشد:

 

الف) تجربه وقفه ذهنی که شخص قبلاً احساس کرده چیزی در ذهنش نیست و به اصطلاح ذهنش هنگ کرده است که موجب عدم توانایی در پاسخ دادن یا اصلاح پاسخ‌ها می‌شود.

ب) گرفتن نمره کم در امتحانات گذشته

ج) فرآیند افکار منفی

4- عوامل شخصیتی:

افرادی که دارای اضطراب همیشگی (فراگیر) هستند، افرادی که خود انتقادگرند و دائماً ضعف‌ها و نکات منفی خود را می‌بینند، افراد کمال‌گرا که دارای تفکر همه یا هیچ هستند که باید بهترین باشند و انتظارات نادرست از خود دارند، افرادی که نسبت به آینده دید بد بینانه دارند، افرادی که از شکست می‌ترسند، افرادی که عزت نفس پایین دارند، افرادی که نیاز به تأیید دارند، بنابراین اگر نمره ایده‌آل نگیرند، این نیاز برآورده نمی‌شود.

5- عوامل خانوادگی که شامل:

انتظارات بیش از حد والدین، تنبیه و سرزنش کردن، عدم استفاده از برنامه‌های تشویق و تقویت، الگوی فزرندپروری خشک و غیرقابل انعطاف، اوضاع اقتصادی اجتماعی نامناسب، که شخص احساس می‌کند نمی‌تواند رضایت والدینش را کسب کند.

برای درمان اضطراب امتحان راه‌هایی وجود دارد که در زیر با هم مرور می‌کنیم.

ابتدا روش‌هایی برای پیشگیری:

 

1- ارزیابی واقع‌بینانه و بدون اغراق از توانایی‌های خود. خود را همان‌گونه که هست ببینید.

2- ارزیابی واقع‌بینانه و بدون اغراق از امتحان داشته باشید و آن را سخت‌تر از حد، برآورد نکنید.

3- اضطراب را در مدار توجه خود قرار ندهید و هرگاه اضطراب وارد مدار توجه شما شد آن را با تصاویر ذهنی موفقیت‌های قبلی خود جابه‌جا کنید.

4- از مشورت دیگران استفاده کنید.

5- در مورد نگرانی واقع‌بین باشید، وجود کمی نگرانی طبیعی است، آن را عادی تلقی کنید.

6- خود رهنمون بودن: دانش‌آموز خود رهنمون کسی است که خود را با دگرگونی‌ها و شرایط دشوار تطبیق دهد و مشکلات را بدون اتکا صرف به دیگران و احساس اعتماد به نفس حل می‌کند.

7- دور کردن خود از اضطراب‌های متفرقه مثل دنبال کردن مسابقات فوتبال

برای درمان اضطراب چه‌کار می‌توان کرد:

1- آرامیدگی، در حالت نشسته یا درازکش، چشم را بسته، تنفس عمیق و آرام به صورتی که حبس نفس برای مدت کوتاه (تا 4 شماره) بین دم و بازدم انجام دهید. به مدت 1 یا 2 بار در روز هر بار 15 دقیقه کاهش اضطراب و افزایش تمرکز در پی دارد.

2- ورزش منظم و مداوم علاوه بر سلامت جسمی باعث کاهش اضطراب می‌شود یا حداقل 3 بار در هفته پیاده‌روی انجام شود، ورزش‌های دیگر مانند دویدن، شنا و یوگا کاهش اضطراب و افزایش تمرکز را دارد.

3- ویتامین‌های گروه B باعث کاهش اضطراب می‌شود. خوردن میوه و سبزی، توصیه می‌شود.

4- کاهش قند خون باعث کاهش تمرکز می‌شود. با شیرینی‌های طبیعی (مثل خرما) ار افت قند خون جلوگیری کنید.

5- حساسیت‌زدایی منظم، انجام امتحانات مختلف قبل از امتحان اصلی و با فواصل مختلف باعث عادی شدن شرایط امتحان می شود.

6- روش‌های شناختی یعنی به چالش کشیدن افکار اتوماتیک منفی، با تکنیک‌های شناختی و تغییر دادن این افکار که البته می‌توان از مشاور برای آن کمک گرفت.

7- یادگیری مشاهده‌ای، دیدن افرادی که در شرایط شما هستند ولی اضطراب امتحان ندارند.

8- مهارت‌های مطالعه را افزایش دهید تا دروس بیشتر در حافظه شما تحکیم پیدا کند.

7 گام موفقیت در امتحانات آخر سال (گام ششم )

مدیریت اضطراب امتحان

گام ششم

دوستان عزیز با همه آمادگی‌ها، گاهی ممکن است شما با داشتن اضطراب نتوانید عملکرد خوبی داشته باشید. بچه‌ها اصلاً می‌دانید اضطراب امتحان چیست و چه نشانه‌هایی دارد و برای کنترل آن چه باید بکنید؟

در این گام ما می خواهیم در این مورد بحث کنیم.

اضطراب امتحان یک حالت هیجانی ناخوشایند و مبهم است و ترس قابل ملاحظه در مواردی که در ادامه متن می‌آید می‌باشد. البته مقدار کمی اضطراب و نگرانی، برانگیزاننده بوده و برای آمادگی امتحان کمک کننده است ولی اگر بیش از حد باشد باعث پریشانی و کاهش عملکرد می‌شود و فرد را دچار ضعف یادگیری و افت نمرات درسی می‌کند و یکی از عوامل افت تحصیلی می‌باشد. موقعیت‌های زیر، فرد را دچار اضطراب می‌کند.

1- هنگام مطالعه و آماده شدن برای امتحان

2- شب قبل از امتحان و صبح روز امتحان

3- هنگام حرکت به طرف محل امتحان و ورود به جلسه

4- هنگام شروع امتحان، در حین امتحان و پس از آن

5- زمان انتظار برای اخذ جواب امتحان

6- هنگام گفت‌ و گو درباره امتحان و ثبت‌نام برای امتحان

حالا اگر شما در هر یک از موقعیت های فوق، دچار اضطراب می‌شوید حتماً این مبحث را مطالعه کنید.

علائمی که هنگام اضطراب امتحان وجود دارد و قابل تشخیص است در 4 حوزه خود را نشان می‌دهند:

1- حوزه شناختی:

الف) افکار و خودگویی‌های منفی قبل از امتحان، حین امتحان و بعد از امتحان : من باید بالاترین نمره را بگیرم، هیچ سؤالی را بلد نیستم، دارم خودم را گول می‌زنم، این افکار اضطراب معمولی را چند برابر می‌کند.

ب) ناتوانی در سازماندهی افکار و اشکال در تمرکز بر اثر اضطراب می‌باشد.

ج) افکار نگران کننده در مورد اینکه دیگران بهتر عمل می‌کنند و مقایسه خود با آنها، در صورتی که باید به تفاوت‌های فردی توجه داشت و هر کس خود را با عملکرد قبلی‌اش مقایسه کند.

د) اشکال در خواندن یا فهم سؤالات، زیرا تمرکز کاهش می‌یابد.

ه) اشکال در به خاطر آوردن واژه‌ها و مفاهیم کلیدی هنگام پاسخ به سؤالات تشریحی، که ناشی از فراموشی بر اثر اضطراب است.

و) احساس خالی بودن سر و یا وقفه ذهنی که شخص فکر می‌کند هیچ چیز بلد نیست.

2- علائم عاطفی و هیجانی:

احساس دلهره، سراسیمگی، یأس، خشم، ترس، غمگینی، احساس آسودگی به محض پایان یافتن امتحان، گاه گریه کردن که واکنشی در برابر اضطراب است.

3- علائم رفتاری:

بی‌قراری، بازی کردن با انگشتان، با سرعت قدم زدن، تنش حرکتی، لرزش، سوء مصرف دارو و مواد و تکان دادن پا.

4- علائم فیزیولوژیک:

تعرق، خشکی دهان، اسهال، تکرر ادرار، افزایش ضربان قلب، احساس گیجی، کوتاه شدن تنفس، احساس دل به هم خوردگی، خیس شدن کف دست‌ها، سر درد، تنش عضلانی، تهوع و استفراغ، احساس ضعف یا از حال رفتن، لرزش.

7 گام موفقیت در امتحانات آخر سال (گام پنجم )

روز امتحان را چگونه بگذرانیم؟

گام پنجم

 

دانش‌آموزان عزیز، به روز امتحان رسیدیم، امیدوارم تا اینجا توانسته باشید از مطالب استفاده کرده و به خوبی مطالعات درسی را پشت سر گذاشته باشید. برای اینکه راحت بتوانیم امتحان را سپری کنیم باید مقدماتی را رعایت کنیم.

1- شب امتحان به هیچ‌وجه بیدار نمانید. خواب کافی آمادگی ذهنی را افزایش می‌دهد.

2- اگر به آسانی مضطرب می‌شوید از قهوه و کافئین کمتر استفاده کنید.

3- صبحانه سبک و مناسب مصرف کنید.

4- وسایل مورد نیاز به همراه خود ببرید. مداد و خودکار اضافی همراهتان باشد.

5- روز امتحان زود حاضر شوید و به موقع به محل امتحان بروید.

6- در مورد امتحان، با دوستان خود صحبت نکنید، از همکلاسی‌هایی که در شما ایجاد اضطراب می‌کند، دوری کنید.

7- پیش از امتحان به دستشویی بروید.

8- بعد از امتحان به خود پاداش برنامه‌ریزی شده از قبل را بدهید.

9- اگر در جلسه امتحان، امکان انتخاب جا بود، جای مناسب، به دور از در و پنجره و عوامل مزاحم را انتخاب کنید.

خب، بچه‌ها موافقید در مورد نحوه پاسخ دادن به سؤالات هم با هم کمی صحبت کنید و نکاتی کاربردی برای شما گفته شود.

1- دستورالعمل سؤال‌ها را به دقت بخوانید. دستورالعمل شفاهی را به دقت گوش کنید.

2- برگه پاسخ خود را تمیز و با حاشیه مناسب بنویسید.

3- ابتدا سؤال‌ها را یک مرور کلی کنید. یک تخمین وقت انجام دهید. عجله نکنید ولی وقت را نیز در نظر داشته باشید.

4- ابتدا به سؤال‌های آسان، جواب دهید. این مسأله موجب افزایش اعتماد به نفس شما می‌شود. سپس به سراغ سؤالات دشوار بروید.

5- در سؤالات دشوار، زیر واژه‌های کلیدی خط بکشید تا مدنظرتان باشد.

6- در مورد سؤالات مبهم، از معلم خود سؤال کنید و توضیح بخواهید.

7- در مورد سؤالی که چیزی به ذهنتان نمی‌رسد، وقت تلف نکنید.

8- در سؤالات تشریحی به واژگان کلیدی مقایسه کنید، تفاوت‌ها را مشخص کنید،تعریف کنید، شناسایی کنید و امثال این‌ها دقت کنید.

9- برای پاسخ‌های تشریحی طرح خود را مشخص کنید. در برگه دیگر اگر امکان داشت، رئوس مطالبی که می‌خواهید بنویسید را یادداشت کنید.

10- پاسخ‌ها را با جملات کوتاه بدهید. زیرا از تکرار مطالب و در هم نوشتن جلوگیری می‌کند. در نخستین جمله، عبارت اصلی‌تان را بنویسید، یعنی همان سؤال را به‌گونه‌ای دیگر بیان شده است.

11- نقطه نظر طراح سؤال را در نظر بگیرید و از نگاه طراح سؤال به آن پاسخ دهید.

12- در صورت فراموشی اصطلاحات اصلی، آن را به زبان خود بنویسید. و از داستان‌پردازی بپرهیزید.

13- نکات مهم پاسخ را به آخر کار موکول نکنید. در انتها اگر وقت کافی بود پاسخ سؤالات تشریحی را مرور کنید.

14- در سؤالات پاسخ کوتاه، آن‌چه که خواسته شده و مرتبط با موضوع است را بنویسید.

15- در سؤالات تستی ابتدا به سؤالات آسان پاسخ دهید و از سؤالات سخت بگذرید. در کنار سؤالات نیمه‌مشکل علامت (+) بزنید به معنای قابل حل است. و در کنار سؤالات مشکل علامت( – ) بزنید و به معنای قابل حل است. سپس ابتدا به سراغ سؤالات نیمه‌مشکل رفته و آن ها را حل کنید و اگر وقت داشتید سؤالات مشکل را نگاه کنید.

16- در امتحانات تستی، قبل از اینکه به گزینه‌ها نگاه کنید، پاسخ را حدس بزنید. و بعد گزینه‌ها را نگاه کرده و گزینه صحیح را انتخاب کنید.

17- در امتحانات تستی، در صورت نداشتن نمره منفی، پاسخ حدسی را بنویسید.

18- معمولاً اولین حدس پاسخ درستی است، تا مطمئن نشدید پاسخ خود را تغییر ندهید.

19- در صورت غلط بودن قسمتی از عبارت، کل عبارت غلط است.

7 گام موفقیت در امتحانات آخر سال (گام چهارم )

برای یادگیری بهتر چگونه باید مطالعه کرد؟

گام چهارم

دوستان عزیز، حالا که برنامه‌ریزی مناسبی کرده‌اید و می‌خواهید برنامه خود را اجرا کنید، گام بعدی چگونه مطالعه کردن است. بعضی از بچه‌ها نمی‌دانند از کجا شروع کنند. ما در این مبحث قصد داریم شیوه‌های کاربردی را برای مطالعه به شما ارائه دهیم. برای داشتن یک مطالعه مناسب و مفید رعایت نکات زیر می‌تواند به شما کمک کند:

1- قبل از شروع مطالعه، باید یک مکان ثابت و مشخص را انتخاب کنید. در حد امکان آن مکان جای تنگ نباشد و کمی وسعت داشته باشد، اطراف شما شلوغ نباشد، و محل خلوتی از خانه باشد. دارای نور مناسب و حرارت در حد دمای 20 درجه باشد، گرم نباشد چون موجب خواب‌آلودگی می‌شود. اگر شما از یک مکان ثابت هر روز استفاده کنید موجب می‌شود که ذهن شما به آن مکان برای یادگیری شرطی شود. هیچ‌وقت روی تخت‌خواب و به حالت درازکش، اقدام به مطالعه نکنید.

2- هرکس بنا به ویژگی‌های شخصیتی خود مکان و روش خاصی را برای مطالعه می‌پسندد، مثلاً افراد برون‌گرا در کتاب‌خانه بهتر مطالعه می‌کنند. بنابراین شما نیز روش خود را پیدا کنید. برای این کار فهرستی از انواع روش‌های مطالعه را نوشته و پیامد هر روش را نوشته و بهترین روش را انتخاب کنید و اجرا نمایید.

3- انگیزه خود را برای مطالعه افزایش دهید و با تغییر نگرش درباره تجربه امتحان، از مطالعه لذت ببرید. این امر باعث می‌شود که عملکردتان بهتر شود.

4- دروس حفظ کردنی را صبح زود بعد از استراحت شبانه قرار دهید که مغز آمادگی بیشتری برای یادگیری دارد.

5- قبل از شروع مطالعه، مطمئن شوید که جزوه‌های شما کامل است، برای این کار می‌توانید جزوه خود را با جزوه دوستانتان مقایسه کنید.

6- چند دقیقه تا 10 دقیقه قبل از مطالعه، نگاه اجمالی به فصلی که می‌خواهید مطالعه کنید بیندازید.

7- قبل از شروع مطالعه هر فصل، سؤالاتی برای خود مطرح کنید، هدف از این فصل چیست؟ بعد از مطالعه این فصل من باید چه مطالبی را یاد گرفته باشم؟

8- یک فصل کتاب را انتخاب کنید، فهرستی از عناوین مهم و زیرعناوین تهیه کنید. این امر موجب می‌شود که هنگام مرور، مطالب برای شما یادآوری شود.

9- فهرستی از مفاهیم کلیدی فصل را نوشته، سپس مفاهیمی که قبلاً با آنها آشنایی داشتید را با علامت مشخص کنید و بعد از آن مفاهیمی را که تعریف آن را بلدید مشخص کنید و ارتباط بین مفاهیمی که بلد هستید برقرار کنید و آنها را نیز مشخص کنید. در نهایت مفاهیم ناآشنا را برای یادگیری مشخص نمایید و به یادگیری آنها اقدام کنید.

10- در هنگام مطالعه یک فصل مشخص کنید چه چیزی را باید یاد بگیرید، مطالب را به صورت خلاصه یادداشت کنید. مجدداً یادداشت‌ها را خلاصه‌نویسی کنید و نکته‌های مهم را سازماندهی مجدد کرده و آن هایی را که باید در امتحان مورد توجه قرار دهید، یادداشت کنید و در نهایت عبارات کوتاه را به صورت کد از متن استخراج کنید.

11- در طول سال تحصیلی، درس‌های جلسه قبل که معلم داده است را مطالعه کنید و تمریناتی برای مسلط شدن آن درس انجام دهید. جمعه‌ها را نیز برای مرور دروس یک هفته برنامه‌ریزی کنید.

12- برای اینکه درس‌ها خوب تحکیم پیدا کند، می‌توانید مطالب درسی را برای دوستان خود بازگو کنید و از یکدیگر سؤال بپرسید و همچنین به دوستی که درسی را یاد نگرفته است، آموزش دهید.

13- مطمئن باشید مطالبی که یاد می‌گیرید از نظر نگارشی هم صحیح بنویسید تا در امتحان مشکلی نباشد.

14- موضوعاتی که مطالعه می‌کنید، از خود بپرسید که «آیا امکان سؤال از آن وجود دارد یا نه» و بر یادگیری آن ها تأکید کنید.

15- جهت آماده شدن برای امتحان چند گزینه‌ای، مطالعه کامل کتاب را در برنامه خود داشته باشید و یک چشم‌انداز کلی از مطالب پیدا کنید و سپس با مطالعه مجدد آن را مستحکم کنید.

16- برای اینکه مطالب بهتر در حافظه شما جایگزین شود از یکی از روش‌های زیر استفاده کنید:

الف) روش تقطیع: در این روش شما اجزای عبارتی را که می‌خواهید حفظ کنید به قطعات کوچک تبدیل کنید مثل شماره تلفن [phone] که با 4 قطعه کردن راحت‌تر حفظ می‌شود.

ب) سازماندهی و مرتب و دسته‌بندی کردن: در این روش شما اجزای مرتبط را با هم در یک طبقه قرار می‌دهید و بین طبقات ارتباط برقرار می‌کنید تا یادگیری بهتر انجام شود.

ج) تصویرسازی ذهنی: در این روش شما مطالبی که می‌خواهید حفظ کنید را با یک تصویر در ذهن، مرتبط می‌کنید و بهتر حفظ می‌شود.

د) استفاده از کارت‌های مرور: با این روش، شما می‌توانید در هرجا که باشید، مرور درس‌ها را داشته باشید، در یک طرف کارت، عبارت مورد نظر را نوشته و تعریف، توضیح، فرمول و یا … مربوط به آن را در طرف دیگر بنویسید.

17- خلاصه فصل‌ها را حتماً بخوانید و به سؤالات آخر فصل پاسخ بدهید.

18- از نگهداری مطالب بر روی کاغذ چرک‌نویس خودداری کنید.

19- برای مرور درس‌ها، تاریخ و زمان مناسب قرار دهید و تاریخ را یادداشت کنید تا فراموش نشود.

20- ورقه‌های امتحانات قبلی را مورد استفاده قرار دهید و آنها را تجزیه و تحلیل کنید. مشکلات قبلی را درآورده و دوباره به آنها جواب دهید. به سؤالات قبلی از زوایای مختلف و جدید نگاه کنید.

21- برای خود آزمون‌های کوچک با فواصل زمانی مختلف ترتیب دهید.

22- هنگام مطالعه یادداشت‌ برداری کنید و از علامت و خط کشیدن و دیگر شیوه‌های برجسته‌سازی استفاده کنید زیرا تمرکز را افزایش می‌دهد.

23- مفاهیم اصلی را با صدای بلند مرور کنید، انگار که برای خودتان سخنرانی می‌کنید.

24- گاهی معلم با کلمات «مهم است»، «فراموش نکنید»، «مشخص کنید» شما را به نکات کلیدی و امتحانی راهنمایی می‌کند. خود را جای معلم و طراح سؤال قرار دهید، اگر به جای او بودید چه سؤالی طرح می‌کردید، بدین‌گونه سؤالات را پیش‌بینی کنید.

25- قسمت‌های مشکل را به قسمت‌های ساده و کوچک‌تر تقسیم کنید.

26- به نقشه‌ها و نمودارها و تصاویر کتاب دقت کنید و مطالب آنها را یاد بگیرید و تفسیر کنید، زیرا تصویر ذهنی برای یادآوری مفیدتر است.

27- علت اصلی حواس‌پرتی و کاهش تمرکز، درگیر نشدن با مطالب درسی است در این موقع فضای آزاد در ذهن وجود دارد که هر چیز می‌تواند آن فضا را پر کند و حواس‌پرتی به وجود بیاورد.

28- اگر سعی کنید که بار اول مطالب را حفظ کنید، باعث خستگی ذهنی می‌شود.

29- مطالب را پاراگراف پاراگراف خلاصه‌برداری کنید و سپس مطالب مرتبط را با هم ادغام کنید. مثال‌ها و تمرینات کتاب را حل کنید.

30- مرتبط کردن مطالب با هم به صورت تصویر و نمودار (درختی) باعث درگیر شدن دو نیمکره مغز شده و یادگیری را افزایش می‌دهد.

31- از مرور مطالب درسی با عجله در آخرین دقایق پرهیز کنید.

7 گام موفقیت در امتحانات آخر سال (گام سوم )

چگونه اعتماد به نفس خود را افزایش دهید

گام سوم

آیا شما هم از آدم‌هایی هستید که وقتی می‌خواهند کاری کنند و برنامه‌ای را اجرا کنند، به خود و توانایی‌های خود شک می‌کنید و همیشه می‌ترسید که نکند نشود، من نمی‌توانم، سخت است.

اگر جواب به این سؤال بله است، نکات زیر احتمالاً بتواند به شما کمک کند و اعتماد به نفس شما را افزایش دهد به شرط این‌که این کلمات را در عمل به کار ببرید نه این‌که آن ها را فقط بخوانید و فراموش کنید.

1- اهداف واقع‌بینانه‌ای که برای خود در نظر گرفتید، صرفاً در حد گفتن نباشد. بلکه باید به آن ها جامه عمل پوشاند و باید در فعالیت‌های مرتبط با آن هدف درگیر شوید. مثلاً اینکه فقط بخواهید نمره ریاضی‌تان از ترم پیش بیشتر باشد کارساز نیست بلکه باید در فعالیت‌هایی که به بهبود عملکرد ریاضی شما منجر می‌شود نیز بپردازید.

2- برای رشد اعتماد به نفس، واقع‌بین باشید و موقعیت فعلی خود را در نظر بگیرید و از آرمانی فکر کردن بپرهیزید. آغاز آن با گام‌های کوچک و اهداف کوتاه مدت میسر است. به طور مثال اگر معمولاً نمره ریاضی شما 14 بوده است، برای کسب نمره بهتر فعلاً به 20 فکرنکنید بلکه یک گام کوچک مثلاً نمره 16 هم بگیرید زودتر اعتماد به نفس‌تان تقویت می‌شود. زیرا اگر نتوانید با تلاش 20 بگیرید، دوباره احساس ناتوانی می‌کنیم ولی با کمی تلاش حتماً 16 را می‌گیرید.

3- با خود عهد و پیمانی نبندید که نتوانید به آن عمل کنید. برنامه‌ریزی بیش از حد و عملی نساختن آنها باعث کاهش اعتماد به نفس می‌شود و در دفعه‌های بعد کلمه نمی‌توانم برای شما تداعی می‌شود.

4- هرگاه تصمیمی را می‌گیرید با شروع به انجام آن تصمیم باعث می‌شود تا قدم‌های بعدی را راحت‌تر بردارید. به خود بگویید: فقط آن را انجام بده.

5- هرچه به توانایی خود، کمتر اعتماد داشته باشید، انگیزه شما کاهش می‌یابد و همچنین اگر اعتماد بیش از حد به توانایی‌های خود داشته باشید، غرور بی‌جهت شما را می‌گیرد و موجب می‌شود که نقاط ضعف خود را نشناخته و یا برنامه‌ای بریزید که از عهده آن برنیایید و در نهایت به اعتماد به نفس شما لطمه وارد می‌شود.

6- سرزنش، برچسب زدن و اظهار نظر دیگران باعث می‌شود باور فرد نسبت به توانایی‌هایش کم شود.

7- برچسب‌ها و کلماتی که در مورد خود می‌گویید همان‌قدر که می‌توانند تشویق کننده و کمک کننده باشند، می‌توانند مخرب نیز باشند، پس حواستان باشد از چه برچسب‌ها و کلماتی در مورد خود استفاده می‌کنید.

8- برای تقویت اعتماد به نفس نباید شکست‌های گذشته را مدام در ذهن مرور کنیم، فقط باید علت آن ها را پیدا کرد تا برای رفع آن اقدام شود.

9- مشکلات در اجرای اهداف را ردیابی نموده و با به دست آوردن علل آن ها، برای حل آن قدم بردارید.

10- موفقیت‌های گذشته خود را به خاطر آورده و آنها را تجزیه و تحلیل کنید. این امر مشوق خوبی برای آینده است.

11- با توسعه دادن توانایی‌ها و روش‌های مختلف یادگیری، اعتماد به نفس خود را تقویت کنید.

12- خود را برای پیشرفت‌های کم و آرام تشویق کنید و مداومت در کار را فراموش نکنید، زیرا پیشرفت کم شاید در کوتاه مدت نمایان نباشد ولی با مداومت و پشتکار اثرات خود را می‌گذارد.

13- خود را با عبارات مناسب و در زمان مقتضی، تحسین کنید.

14- فکرهای منفی خود را تغییر دهید، زیرا وقتی فرد مرتب به خود می‌گوید: من نمی‌توانم، نمی‌شود و...، مانعی جدی برای پیشرفت خود فراهم می‌کند.

15- افکار منفی خود را که موجب می‌شود اعتماد به نفس شما پایین بیاید را نوشته و با یک مشاور در مورد آن ها صحبت کنید.

7 گام موفقیت در امتحانات آخر سال (گام دوم )

گام دوم

برنامه‌ریزی درسی به صورت اختصاصی

دوستان عزیز، حالا خود را برای برنامه‌ریزی درسی آماده کنید، چند هفته‌ای به امتحان برنامه جامعی تهیه کنید تا در پرتو آن از حداکثر توان و استعداد خود استفاده کنید. برای این منظور رعایت نکات زیر اساسی است و باید در برنامه‌ریزی در نظر گرفته شود.

1- جدولی برای تمام روزهای هفته بکشید، در آن جدول فعالیت‌های اجباری مثل صرف نهار یا مدرسه رفتن را با مدت زمان لازم برای هر کدام را با مداد قرمز بنویسید. این کار باعث می‌شود که متوجه شوید وقت خود را چگونه می‌گذرانید و چقدر وقت آزاد دارید تا برای آن برنامه‌ریزی کنید. همچنین شما این کار به نقاط ضعف و قوت خود پی می‌برد.

2- پیش‌نویس برنامه با مداد باشد که به راحتی قابل تغییر باشد.

3- تمام کتاب‌های درسی خود را گردآوری کنید و حجم کتاب و سخت و آسانی آن را مورد بررسی قرار دهید، همچنین طول مدتی که برای خواندن هر درس و فصول و بخش‌های آن لازم است را یادداشت کنید.

4- برای هر درس وقت کافی در نظر گرفته شود. برای هر ساعت درس کلاسی، 2 ساعت وقت مطالعه قرار دهید. مثلاً اگر ریاضی را در هفته 4 ساعت دارید، 8 ساعت وقت مطالعه لازم دارد. دروسی که برای شما سخت‌تر است وقت بیشتری برای آن قرار دهید.

5- بین زمان‌های مطالعه، استراحت کوتاهی قرار دهید. 45 دقیقه مطالعه و 15 دقیقه استراحت در نظر بگیرید. اگر امکان استراحت 15 دقیقه‌ای نبود، دو درس با موضوع متفاوت (مثلاً ریاضی و جغرافی) پشت سر هم قرار دهید تا از خستگی ذهنی شما جلوگیری کند. هر 3 یا 4 وقت 45 دقیقه‌ای، یک استراحت نیم‌ساعته برای خود در نظر بگیرید.

6- در برنامه‌ریزی برای درس‌ها اولویت‌ها را در نظر بگیرید و ابتدا دروسی که خیلی بااهمیت است به عنوان اولویت اول در نظر گرفته و سپس دروس با اهمین کمتر را در اولویت دوم و اولویت سوم را برای دروس بااهمیت کمتر قرار دهید.

7- وقت خواب کافی برای خود در نظر بگیرید. زیرا کم‌خوابی باعث می‌شود تمرکز نداشته باشید و از برنامه مطالعه نتوانید به خوبی استفاده کنید.

8- زمان مناسب برای انجام هر فعالیت انتخاب کنید. دروسی که احتیاج به تمرکز بیشتر دارد و برای شما سخت‌تر است در ساعاتی قرار دهید که آمادگی ذهنی بالاتری دارید. مثلاً منحنی یادگیری در ساعت 3 بعدازظهر پایین است، دروسی که نیاز به تمرکز بیشتر دارد را در این ساعات قرار ندهید.

9- مطالعه دروس اگر به صورت موازی باشد از خستگی ذهنی جلوگیری می‌کند. بنابراین در برنامه خود، یک روز را کامل برای یک درس قرار ندهید مگر اینکه امتحان آن درس خیلی نزدیک باشد.

10- وقت آزاد در برنامه برای جبران وقت از دست رفته داشته باشید.

11- در مقابل تغییر برنامه مقاومت کنید. اگر عامل غیرمنتظره‌ای پیش آمد، از خود سؤال کنید، اولویت آن نسبت به درس‌تان چقدر مهم است و آیا می‌شود جلوی آن را گرفت و به وقت دیگری موکول کرد یا نه. و اگر احیاناً کاری بود که نمی‌شد انجام نداد، از وقت آزاد برای جبران استفاده کنید.

12- از نیمه‌کاره رها کردن برنامه و کار پرهیز کنید زیرا باعث می‌شود که اعتماد به نفس‌تان را پایین بیاید و دچار آشفتگی ذهنی می‌شوید.

13- برنامه خود را به معلم یا مشاور مدرسه یا والدین نشان دهید تا اشکالات آن برطرف شود.

14- دو نسخه از برنامه تهیه کنید. یکی برای ثبت در دفتر یادداشت و دیگری را روی میز مطالعه یا دیوار قرار دهید.

حالا که یاد گرفتید چگونه برنامه‌ریزی کنید، باید موانع پیش‌رو را هم بشناسید تا به موقع بتوانید از آن ها جلوگیری کنید تا خیلی به برنامه شما وارد نشود. این موانع بدین قرارند:

1- عدم تسلط بر موضوع‌های درسی یکی از موانع مهم می‌باشد. باید برای برطرف کردن آن، دروسی را که بلد نیستید و یاد نگرفتید بشناسید و از معلم یا دوست خود بخواهید که آن را برای شما توضیح دهد.

2- عدم شناخت نقاط ضعف و قوت خود، تا شما آن ها را نشناسید نمی‌توانید برای برطرف کردن آن ها کاری انجام دهید. برای شناخت آن ها می‌توانید از اطرافیان (خانواده، دوستان، معلم) کمک بگیرید.

3- نداشتن اعتماد به نفس و داشتن تصورات منفی از خود، برای جبران این مشکل بحثی که در مورد اعتماد به نفس است و در این ویژه‌نامه آمده است را مطالعه کنید.

4- ضعیف و کم‌رنگ شدن هدف و انگیزه، برای برطرف کردن این مورد، اهداف خود را همانطور که گفتیم واقع‌بینانه انتخاب کنید و آن را در جایی که جلوی چشمتان قرار دارد بگذارید.

5- فشردگی و تراکم برنامه، موجب می‌شود که زود خسته شده و بعد از چند روز برنامه را کنار بگذارید، برای جبران آن حتماً وقت‌های استراحت در برنامه قرار دهید.

6- از پرخوابی و بدخوری بپرهیزید، زیرا سطح یادگیری را کاهش می‌دهد.

7 گام موفقیت در امتحانات آخر سال (گام اول )

گام اول

سلام دانش‌آموز عزیز

عزیزان، به روزهای پایانی سال تحصیلی نزدیک می‌شوید، بیشتر سال تحصیلی را پشت سر گذاشته و به روزهای امتحانات نزدیک‌تر می‌شوید. روزهایی که برای همه شما روزهای مهم و پرکاری محسوب می‌شود و نتیجه 9 ماه تلاشتان در ظرف چند روز بررسی می‌شود.

بعضی از شما ممکن است با برنامه‌‌ای درست از اول سال تحصیلی درس‌ها را مطالعه کرده‌اید و با اطمینان خاطر روزهای امتحان را نیز سپری می‌کنید. ولی بعضی دیگر ممکن است تمام درس‌ها را انباشته کرده‌اند تا در روزهای پایانی بخوانند و طبیعتاً دچار سردرگمی و کلافگی و گاهی اضطراب می‌شوند. نمی‌دانند از کجا شروع کنند و چگونه دروس را مطالعه کنند. در این ویژه نامه می‌‌خواهیم، راه کارهای عملی را به شما آموزش دهیم تا در روزهای پایانی سال تحصیلی بتوانید، هر چه زودتر اقدام کرده و برنامه درسی برای خود درست کنید.

برای داشتن یک برنامه خوب و کارا، باید هدف مشخصی داشته باشید تا بدانید از چه نقطه به چه نقطه‌‌ای می‌خواهید برسید. داشتن هدف، ارزشمندتر است زیرا مشخص می‌کند که ما باید به چه برسیم. شاید یک نفر هدفش این باشد که می‌‌خواهم در درس ریاضی نمره x بگیرم و فرد دیگر هدفش این باشد که می‌خواهم اشکالات ترم پیش را در درس ریاضی بر طرف کنم و فرد دیگری بخواهد کتاب ریاضی را تمام کرده و وقت مرور دوباره داشته باشد. بنابراین با مشخص کردن هدف خود برای هر درس، می‌دانید که به کجا می‌خواهید برسید.

بعداً در مورد هدف‌گذاری بیش‌تر توضیح داده می‌شود.

برای رسیدن به هدف باید راه‌هایی را تنظیم کرد تا ما را به هدف برساند. پس برنامه‌ریزی، تنظیم راه‌های هدفمند و سازمان یافته برای رسیدن به هدف است. یک برنامه‌ریزی خوب، در واقع انتخاب مسیری است که ما را به هدف می‌رساند. برنامه‌ریزی یک روش گام به گام، سازمان یافته، دقیق، قابل اجرا به شیوه منظم است تا ما را در انجام دادن بهتر کارها یاری دهد و در بها دادن به وقت و اتلاف آن جلوگیری کند.

 

اهمیت برنامه ریزی

چرا برنامه‌ریزی مهم است و ما باید آن را یاد بگیریم؟

 

1ـ با داشتن یک برنامه خوب، حداکثر استفاده از وقت می‌شود و همچنین وقت کافی برای رسیدن به فعالیت‌های مختلف را داریم و از اتلاف وقت و انرژی جلوگیری می‌شود.

2ـ با داشتن برنامه، از بلاتکلیفی در مطالعه دروس جلوگیری می‌شود. حالتی که شاید همه تجربه کرده‌ایم که نمی‌دانیم از کجا شروع کنیم.

3ـ نادیده گرفتن تنظیم برنامه منجر به غفلت در انجام تکالیف شده و باعث انباشته شدن دروس می‌شود و در نتیجه رغبت کمتر را برای مطالعه ایجاد می‌کند.

4ـ داشتن برنامه باعث اطمینان خاطر و نداشتن دغدغه ذهنی می‌شود و جرأت و اعتماد به نفس را بالا می‌برد.

5ـ برنامه باعث افزایش تمرکز حواس می‌شود، زیرا با داشتن زمان معین ذهن به طور اتوماتیک آماده دریافت مطلب می‌شود و یادگیری افزایش می‌یابد.

6ـ نداشتن برنامه، باعث می‌شود که اطلاعات در دقایق پایانی پیش از امتحان در مغز انباشته شده و به درستی پردازش نشوند. و این فراگیری به طور فشرده، باعث فراموشی سریع می‌شود و همچنین آشفتگی هیجانی و اضطراب ذهنی را به وجود می‌آورد.

7ـ داشتن برنامه و مطالعه بر اساس برنامه، باعث می‌شود که دروس بعدی که معلم آموزش می‌دهد، بهتر فهمیده شود.

8ـ داشتن برنامه، به روشن شدن اهداف کمک می‌کند و منجر به شناخت بیشتر و تشخیص اهداف می‌شود.

اصول برنامه‌ریزی

 

برای داشتن یک برنامه مناسب باید چه اصولی را در نظر داشت.

ـ اولین گام برای داشتن برنامه، مشخص کردن اهداف است. اهداف خود را بر حسب اینکه بلند مدت هستند یا کوتاه مدت، دسته‌بندی کنید و به صورت روشن بنویسید.

مثال اهداف بلند مدت :

قبولی در دانشگاه در رشته‌ای خاص یا قبولی پایان ترم با معدل x

مثال اهداف کوتاه مدت :

گرفتن نمره x در فلان درس ـ آمادگی برای پرسش کلاسی فلان درس

ـ اهداف واقع بینانه باشند و مطابق با واقعیت نه آرمانی و ایده‌آل، در ابتدای کار گام‌ها کوچک انتخاب مثلاً آمادگی برای پرسش کلاسی فردا

ـ اهداف مطابق با ویژگی‌ها و خصوصیات شما باشد، نه کپی‌ برداری شده از دوستانتان، زیرا هر شخص منحصر به فرد است و با درک این مطلب می‌‌توان هدف خوبی تعیین کرد.

ـ اهداف را زمان بندی کنید و در کنار آن مشخص کنید که چه زمانی باید و یا لازم است، به این هدف برسیم. مثلاً : خوب جواب دادن درس در کلاس ریاضی، زمان : فردا. گرفتن نمره x در امتحان ریاضی پایان ترم در خرداد.

ـ اهداف بزرگ را به قطعات کوچک تبدیل کنید، مثال گرفتن نمره x در امتحان ریاضی پایان ترم خرداد را به هدف‌های کوچک‌تر که بررسی امتحانات پیشین ریاضی و در آوردن نقاط ضعف و لیست کردن آن ها، زمان‌بندی برای برطرف کردن هر نقطه ضعف و روش بر طرف کردن، برنامه‌ریزی برای خواندن دروس ریاضی بر اساس فصل‌های کتاب، برنامه برای مرور ریاضی.

ـ برنامه انعطاف پذیر و قابل اجرا باشد. وقت‌های آزاد در برنامه گنجانده شود تا برای جبران وقت‌های از دست رفته استفاده گردد.

ـ برنامه متناسب با روحیه شخصی شما باشد، از مقایسه خود با دیگران پرهیز کنید و از روی برنامه دیگران کپی برداری نکنید.

ـ در برنامه وقتی را برای استراحت و تفریح قرار دهید.

با توجه به نکات گفته شده در این نوشتار، گام بعدی برای برنامه ریزی درسی به طور اختصاصی می‌باشد.

'نوشیدن قهوه خطر سرطان پروستات را کاهش می دهد'

به دنبال انجام تحقیق بر روی حدود پنجاه هزار مرد در آمریکا، محققان این کشور نتیجه گیری کرده اند که 

نوشیدن قهوه به طور روزمره خطر مرگ ناشی از سرطان پروستات را کاهش می دهد.

پروستات رایج ترین سرطان در میان مردهاست.

محققان می گویند از میان هزاران فردی که مورد مطالعه قرار داده اند، آنهایی که هر روز شش فنجان یا بیشتر قهوه می نوشیده اند، بیست درصد کمتر در معرض ابتلا به سرطان پروستات بوده اند.

همچنین احتمال بروز نوع مهاجم و شدید سرطان پروستات در میان داوطلبانی که قهوه خور بودند، شصت درصد کمتر بوده است.

سرطان پروستات اگر از نوع مهاجم باشد ممکن است به سایر نقاط بدن گسترش پیدا کند و باعث مرگ شود.

اما سازمان های خیریه که در باره روش های درمان و پیشگیری سرطان پروستات فعالیت می کنند، می گویند شواهدی که در نشریه پزشکی "موسسه ملی سرطان" چاپ شده است، هنوز هم نکات مبهمی دارد و روشن نیست.

آنها توصیه نمی کنند که مردها به امید جلوگیری از سرطان پروستات قهوه خوردن را شروع یا مقدار آن را بیشتر کنند.

عناصر ناشناخته

در مطالعه اخیر چهل و هشت هزار مرد آمریکایی که در عرصه بهداشت و درمان آمریکا کار می کنند، شرکت داشتند. همکاری آنها با این تحقیقات بین سال های ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۶ بود.

در آن سال ها از داوطلبان خواسته شده بود که هر چهار سال یک بار، مصرف میانگین قهوه خود را در روز یادداشت و گزارش کنند.

در این دوره بیست ساله، ۵۰۳۵ نفر به سرطان پروستات مبتلا شدند و ۶۴۲ مورد از آنها درگذشتند.

داوطلبان، بسته به ذائقه شخصی خود قهوه کافئین دار یا بدون کافئین می نوشیده اند و محققان گفتند که آمار و ارقام مندرج در نتیجه گیری آنها، در مورد هر دو گروه صدق می کند.

اما حتی مقدار نسبتا کم قهوه - یک تا سه فنجان در روز - خطر بروز پروستات مهلک را تا سی درصد کاهش می دهد.

محققان فکر می کنند که احتمالا عناصر ناشناخته در قهوه بدن را در برابر این بیماری محافظت می کند.

دکتر کاترین ویلسون که هدایت این تحقیقات را بر عهده داشته و از اعضای آکادمیک دانشگاه هاروارد در ایالت بوستون آمریکاست، گفت: "در حال حاضر ما عوامل خطرزا را که ممکن است احتمال بروز سرطان پروستات مهلک را تغییر پذیر یا کنترل کند، درک نمی کنیم."

در همین حال، دکتر هلن ریپون، از سازمان خیریه سرطان پروستات، گفت سایر تحقیقات، ارتباط نوشیدن قهوه با کاهش خطر سرطان پروستات را نشان نداده است.

او افزود : "با این که تحقیق در آمریکا به دانش ما در باره سرطان پروستات می افزاید، تا رسیدن به یک نتیجه گیری قطعی راه زیادی باقی است و ما توصیه نمی کنیم که آقایانی که قهوه نمی خورده اند، حالا قهوه خور شوند به این امید که از بروز این نوع سرطان جلوگیری کنند."

خانم دکتر ریبون گفت: "مقدار زیاد کافئین با اختلال در سلامت مرتبط دانسته شده است و مردانی که پروستات خوش خیم دارند ممکن است علائم بیماری را که در مجاری ادرار ظاهر می شود، بدتر کنند."

یینکا ابو، از مقامات ارشد سازمان خیریه "تحقیق در باره سرطان در بریتانیا" می گوید: "لزومی ندارد که آقایان گالن گالن قهوه بنوشند چون فکر می کنند با این کار از خطر سرطان پروستات جلوگیری می کنند. تعداد دیگری از مطالعات نشان داده است که نوشیدن قهوه بروز سرطان پروستات را کم نمی کند؛ تحقیق جدید نشان داده که خطر سرطان پروستات از نوع مهلک آن، با نوشیدن بیش از شش فنجان قهوه کمی کاهش می یابد."

یینکا ابو گفت: "ما نیاز داریم نتایج به دست آمده در آمریکا را در تحقیقات خیلی بزرگتر تکرار کنیم تا بتوانیم مطمئن شویم که نوشیدن قهوه از خطر بروز سرطان پروستات می کاهد."